ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΤΜΗΜΑ 29ο ΤΡΙΜΕΛΕΣ

ΑΡΙΘΜΟΣ 6690/2024

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 22 Φεβρουαρίου 2024, με δικαστές τις Ελένη Αγγέλη, Πρόεδρο Πρωτοδικών Δ.Δ., Αικατερίνη – Βασιλική – Αγγελική ..., Πρωτοδίκη Δ.Δ., Ελπίδα Θεοδουλίδου, Πρωτοδίκη Δ.Δ. (εισηγήτρια) και γραμματέα την Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, δικαστική υπάλληλο,

για να δικάσει την αγωγή με ημερομηνία κατάθεσης 27.12.2018,

της ... ..., χήρας ... ..., το γένος ..., κατοίκου Πειραιά Αττικής (οδός ….), η οποία δεν εμφανίστηκε στο ακροατήριο αλλά λογίζεται ότι παραστάθηκε με την από 21.02.2024 δήλωση, κατ’ άρθρο 133 παρ. 2 του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας, του πληρεξουσίου δικηγόρου Σωτηρίου Πούλου,

κατά του Ελληνικού Δημοσίου, νομίμως εκπροσωπούμενου από τον Υπουργό Οικονομικών, ο οποίος δεν εμφανίστηκε στο ακροατήριο αλλά λογίζεται ότι παραστάθηκε με την από 12.02.2024 δήλωση, κατ’ άρθρο 133 παρ. 2 του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας, της Δικαστικής Πληρεξουσίας του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους Ευσταθίας Κατσιώνη.

Μετά τη συνεδρίαση, το Δικαστήριο συνήλθε σε διάσκεψη.

Αφού μελέτησε τη δικογραφία, σκέφθηκε κατά το νόμο:

Επειδή, με την κρινόμενη αγωγή, η οποία νομίμως εισάγεται εκ νέου προς συζήτηση ύστερα από την εκτέλεση όσων διατάχθηκαν με την υπ’ αριθ. 3764/2022 εν μέρει οριστική και εν μέρει προδικαστική απόφαση του Δικαστηρίου αυτού, που αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της παρούσας απόφασης, ζητείται να αναγνωριστεί η υποχρέωση του εναγόμενου να καταβάλει στην ενάγουσα, νομιμοτόκως από την επίδοση της αγωγής έως την πλήρη εξόφληση, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 105 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα και 932 του Αστικού Κώδικα, το ποσό των 800.000 ευρώ, ως χρηματική ικανοποίηση λόγω της ψυχικής οδύνης που υπέστη από τον θάνατο του συζύγου της, ... ..., ο οποίος επήλθε, κατά τους ισχυρισμούς της, από παράνομες πράξεις και παραλείψεις του ιατρικού προσωπικού του ... .

Επειδή, ο Εισαγωγικός Νόμος του Αστικού Κώδικα (ΕισΝΑΚ, π.δ. 456/1984, Α΄ 164) ορίζει στο άρθρο 105 ότι: «Για παράνομες πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων του δημοσίου κατά την άσκηση της δημόσιας εξουσίας που τους έχει ανατεθεί, το δημόσιο ενέχεται σε αποζημίωση, εκτός αν η πράξη ή η παράλειψη έγινε κατά παράβαση διάταξης που υπάρχει για χάρη του γενικού συμφέροντος. …». Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, ευθύνη προς αποζημίωση γεννάται όχι μόνο από την έκδοση παράνομης εκτελεστής διοικητικής πράξης ή από την παράνομη παράλειψη έκδοσης τέτοια πράξη, αλλά και από παράνομες υλικές ενέργειες των οργάνων του Δημοσίου ή από παραλείψεις οφειλόμενων νόμιμων υλικών ενεργειών αυτών, εφόσον αυτές συνάπτονται με την οργάνωση και λειτουργία των δημοσίων υπηρεσιών. Εξάλλου, ευθύνη του Δημοσίου υφίσταται, εφόσον συντρέχουν και οι λοιπές προϋποθέσεις του νόμου, όχι μόνο όταν παραβιάζεται συγκεκριμένη διάταξη νόμου με σχετική πράξη ή παράλειψη οργάνου του Δημοσίου, αλλά και όταν παραλείπονται τα ιδιαίτερα καθήκοντα ή υποχρεώσεις που προβλέπει η κείμενη νομοθεσία, καθώς και εκείνα που, κατά τα δεδομένα της κοινής πείρας και της καλής πίστης, προσιδιάζουν στη συγκεκριμένη δημόσια υπηρεσία και προσδιορίζονται από την κείμενη εν γένει νομοθεσία, τα διδάγματα της κοινής πείρας και τις αρχές της καλής πίστης (ΣτΕ 1202/2023, 228/2021 1594/2020,1704/2019, 877/2013 7μ. κ.ά.). Τούτο δε, χωρίς να απαιτείται και η διαπίστωση πταίσματος του οργάνου του (ΣτΕ 228/2021, 1594/2020, 4410/2015, 877/2013 7μ. κ.ά.). Απαραίτητη, πάντως, προϋπόθεση για την επιδίκαση αποζημίωσης είναι, μεταξύ άλλων, η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της παράνομης πράξης ή παράλειψης ή υλικής ενέργειας ή παράλειψης υλικής ενέργειας του δημοσίου οργάνου και της ζημίας που επήλθε. Αιτιώδης δε σύνδεσμος υπάρχει όταν, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, η πράξη ή παράλειψη ή υλική ενέργεια ή παράλειψη αυτής εκ μέρους του οργάνου του Δημοσίου είναι επαρκώς ικανή (πρόσφορη) και μπορεί αντικειμενικά κατά τη συνήθη και κανονική πορεία των πραγμάτων και χωρίς τη μεσολάβηση άλλου περιστατικού να επιφέρει την ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση (ΣτΕ 1202/2023, 2372/2019, 4410/2015, 877/2013 7μ., 2271/2013 7μ. κ.ά.). Περαιτέρω, κατά το άρθρο 932 του ΑΚ (π.δ. 456/1984, Α΄ 164), το οποίο εφαρμόζεται εν προκειμένω αναλόγως: «Σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά την κρίση του χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του. Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική αυτή ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης». Από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει ότι, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί, κατά το άρθρο 932 του ΑΚ, αφού εκτιμήσει τα πραγματικά περιστατικά που θέτουν υπόψη του οι διάδικοι (βαθμό πταίσματος του υπόχρεου, είδος προσβολής, περιουσιακή και κοινωνική κατάσταση των μερών κ.λπ.) και με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και λογικής, να επιδικάσει εύλογη, κατά την κρίση του, χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης ή - επί θανατώσεως προσώπου – λόγω ψυχικής οδύνης, δηλαδή χρηματική ικανοποίηση ανάλογη με τις περιστάσεις της συγκεκριμένης περίπτωσης (βλ. ΣτΕ 484/2018, 76/2018, 596/2017, 2838/2017 κ.ά.). Η χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης, που προβλέπεται ειδικότερα στο άρθρο 932 εδ. γ´ του Α.Κ., αποσκοπεί στην ηθική παρηγοριά και την ψυχική ανακούφιση των μελών της οικογένειας του θανόντος, όσο αυτό είναι δυνατόν, από τον ψυχικό πόνο που δοκιμάζουν κατά τον χρόνο του θανάτου του (βλ. ΣτΕ 1774/2020, 842/2019, 2210/2017, 3552/2014, 2986/2009 κ.ά.). Περαιτέρω, για τον υπολογισμό του ύψους της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης, το δικαστήριο της ουσίας λαμβάνει υπόψη, μεταξύ άλλων, τις συνθήκες υπό τις οποίες επήλθε ο θάνατος και το βαθμό της ψυχικής συγκίνησης που ο θάνατος αυτός προκάλεσε στο συγκεκριμένο μέλος της οικογένειας του θανόντος, αναλόγως της ηλικίας του, της προσωπικότητάς του, της κατάστασης της υγείας του κ.λπ. (ΣτΕ 1405/2013, 2100/2006 7μ.).

Επειδή, ο ν. 3418/2005 «Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας» (Α΄ 287), ορίζει στο άρθρο 2 ότι: «1. Η άσκηση της ιατρικής είναι λειτούργημα που αποσκοπεί στη διατήρηση, βελτίωση και αποκατάσταση της σωματικής, πνευματικής και ψυχικής υγείας του ανθρώπου καθώς και στην ανακούφισή του από τον πόνο. 2. Ο ιατρός τηρεί τον όρκο του Ιπποκράτη, ασκεί το έργο του σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία ... 3. Το ιατρικό λειτούργημα ασκείται σύμφωνα με τους γενικά αποδεκτούς και ισχύοντες κανόνες της ιατρικής επιστήμης...», ενώ στο άρθρο 11 ορίζει ότι: «1. Ο ιατρός έχει καθήκον αληθείας προς τον ασθενή. Οφείλει να ενημερώνει πλήρως και κατανοητά τον ασθενή για την πραγματική κατάσταση της υγείας του, το περιεχόμενο και τα αποτελέσματα της προτεινόμενης ιατρικής πράξης, τις συνέπειες και τους ενδεχόμενους κινδύνους ή επιπλοκές από την εκτέλεσή της, τις εναλλακτικές προτάσεις, καθώς και για τον πιθανό χρόνο αποκατάστασης, έτσι ώστε ο ασθενής να μπορεί να σχηματίζει πλήρη εικόνα των ιατρικών, κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων και συνεπειών της κατάστασής του και να προχωρεί, ανάλογα, στη λήψη αποφάσεων...». Περαιτέρω, ο ν. 2071/1992 «Εκσυγχρονισμός και Οργάνωση Συστήματος Υγείας» (Α΄ 123) ορίζει στο άρθρο 47 με τον τίτλο: «Τα δικαιώματα του νοσοκομειακού ασθενούς», μεταξύ των άλλων, ότι: «1. Ο ασθενής έχει το δικαίωμα προσεγγίσεως στις υπηρεσίες του νοσοκομείου, τις πλέον κατάλληλες για τη φύση της ασθενείας του. 2. Ο ασθενής έχει το δικαίωμα της παροχής φροντίδας σ’ αυτόν με τον οφειλόμενο σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπειά του ...». Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι, αν ιατρός νοσοκομείου κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του παραβιάζει την υποχρέωσή του να ενεργήσει, σύμφωνα με τις θεμελιώδεις αρχές και τους κοινώς αναγνωρισμένους κανόνες της ιατρικής επιστήμης και της επαγγελματικής πείρας που έχει αποκτήσει, επιδεικνύοντας τη δέουσα επιμέλεια, δηλαδή αυτήν που αναμένεται από τον μέσο εκπρόσωπο του κύκλου του, (ΣτΕ 675/2021, 609/2020, 2115/2019), με αποτέλεσμα την εκ μέρους του εσφαλμένη ή εν γένει πλημμελή διάγνωση ή θεραπευτική αγωγή και την ελλιπή ιατρική παρακολούθηση του ασθενούς και, κατ’ επέκταση, τη μη ενδεδειγμένη αντιμετώπιση του ιατρικού περιστατικού και τη μη αποτροπή προσβολών ή κινδύνων κατά της σωματικής ακεραιότητας, της υγείας ή της ζωής του τελευταίου, υφίσταται παράνομη πράξη ή παράλειψη κατά την έννοια των διατάξεων των άρθρων 105 και 106 ΕισΝΑΚ (πρβλ. ΣτΕ 1594/2020, 56/2019, 710/2016, 2224/2014, 572/2013).

Επειδή, περαιτέρω, στην παρ. 1 του άρθρου 4 του 7ου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (7ο ΠΠ της ΕΣΔΑ, που κυρώθηκε με τον ν. 1705/1987, Α΄ 89) στην οποία ορίζεται ότι: «Κανένας δεν μπορεί να διωχθεί ή καταδικασθεί ποινικά από τα δικαστήρια του ίδιου Κράτους για μια παράβαση για την οποία ήδη αθωώθηκε ή καταδικάσθηκε με αμετάκλητη απόφαση σύμφωνα με το νόμο και την ποινική δικονομία του Κράτους αυτού», κατοχυρώνεται η αρχή ne bis in idem, η οποία εφαρμόζεται όταν υπάρχουν περισσότερες της μίας διακεκριμένες διαδικασίες επιβολής κύρωσης, οι οποίες έχουν ποινικό χαρακτήρα με βάση τα τρία κριτήρια Εngel που διαμόρφωσε το ΕΔΔΑ (απόφαση της 8.6.1976, Engel και λοιποί κατά Ολλανδίας) και συνεπώς δεν εφαρμόζεται στις αγωγές αποζημίωσης που ασκούνται με βάση τις διατάξεις των άρθρων 105 και 106 του ΕισΝΑΚ, διότι οι διαφορές αυτές δεν έχουν ποινικό αλλά αμιγώς αποζημιωτικό – αποκαταστατικό χαρακτήρα, αφού στο δίκαιο της αποζημίωσης πρωταρχικός σκοπός είναι η αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη ο ζημιωθείς. Περαιτέρω, στην παρ. 2 του άρθρου 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ, ν.δ. 53/1974, Α΄ 256), ορίζεται ότι: «Παν πρόσωπον κατηγορούμενον επί αδικήματι τεκμαίρεται ότι είναι αθώον μέχρι της νομίμου αποδείξεως της ενοχής του…». Το ΕΔΔΑ, ερμηνεύοντας τη διάταξη αυτή, έχει δεχθεί ότι το πεδίο εφαρμογής της δεν περιορίζεται στις ποινικές διαδικασίες που εκκρεμούν κατά συγκεκριμένου προσώπου, αλλά εκτείνεται και στις δικαστικές αποφάσεις που αφορούν το πρόσωπο αυτό και λαμβάνονται μετά την παύση των διώξεων ή μετά την απαλλαγή του. Προκειμένου να ενεργοποιηθεί το τεκμήριο αθωότητας από την ανωτέρω άποψη, απαιτείται η ποινική διαδικασία να συνδέεται κατ΄ ουσίαν προς τη δικαστική διαδικασία που έπεται αυτής, ανεξαρτήτως αν αυτή η διαδικασία έχει ποινική φύση ή όχι. Τέτοιος σύνδεσμος υπάρχει μεταξύ της ποινικής διαδικασίας που καταλήγει σε αθώωση ή απαλλαγή του κατηγορουμένου ως προς πράξεις ή παραλείψεις που επέφεραν βλάβη στο θύμα και της δικαστικής διαδικασίας αστικής φύσης που ανοίγεται όταν το θύμα διεκδικεί αποζημίωση για τη ζημία ή βλάβη που υπέστη εξαιτίας των ανωτέρω πράξεων ή παραλείψεων του αθωωθέντος. Συγκεκριμένα, ο σύνδεσμος αυτός υφίσταται είτε η αστική αξίωση συνδέεται ευθέως με τις πιο πάνω πράξεις ή παραλείψεις [βλ. αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) της 11ης.5.2003 Υ. κατά Νορβηγίας (αρ.προσφυγής 56568/2000) και Ringvold κατά Νορβηγίας (αρ. προσφυγής 34964/1997), της 19ης.4.2011 Erkol κατά Τουρκίας (αρ. προσφυγής 50172/2006), της 11ης.2.2014 Vella κατά Μάλτας (αρ. προσφυγής 69122/2010)], είτε εμμέσως, ως απότοκο αυτών [βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 3ης.10.2019 Fleischner κατά Γερμανίας (αρ.προσφυγής 61985/2012), βλ. και ΑΠ 4/2020 σε πλήρη Ολομέλεια], είτε όταν ενάγεται τρίτος, ο οποίος καθίσταται υπόχρεος δυνάμει διάταξης νόμου να καταβάλει αποζημίωση για πράξη ή παράλειψη προσώπου το οποίο τεκμαίρεται αθώο κατά την έννοια του άρθρου 6 παρ. 2 του ΕΣΔΑ [βλ. απόφαση της 12ης.4.2012 Lagardere κατά Γαλλίας (αρ. προσφυγής 18851/2007)]. Συνεπώς, η έλλειψη ταυτότητας διαδίκων μεταξύ της προηγηθείσας ποινικής δικαστικής διαδικασίας και της διοικητικής δίκης δεν αποκλείει την εφαρμογή του τεκμηρίου της αθωότητας στη διοικητική δίκη που έπεται της αμετάκλητης αθώωσης του ενδιαφερομένου (βλ. ΣτΕ 1658/2022, 156/2022 7μ.).

Επειδή, ενόψει των ανωτέρω, από τη διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ, σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 105 και 106 του ΕισΝΑΚ, συνάγεται ότι η εφαρμογή του τεκμηρίου της αθωότητας εκτείνεται και στις δίκες που ανοίγονται ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων κατόπιν άσκησης αγωγής αποζημίωσης κατά του Δημοσίου ή των νπδδ, αν υφίσταται ο απαιτούμενος κατά τα ανωτέρω σύνδεσμος μεταξύ της διοικητικής δίκης που αφορά την αστική ευθύνη του Δημοσίου ή του νπδδ από πράξεις ή παραλείψεις οργάνων τους και της ποινικής δίκης που καταλήγει στην έκδοση «τελικής» απόφασης περί αθώωσης των οργάνων αυτών. Για τη διαπίστωση αν υφίσταται ο σύνδεσμος αυτός λαμβάνεται υπόψη ότι η αθώωση του φυσικού προσώπου – οργάνου του Δημοσίου ή του νπδδ επηρεάζει άμεσα το τελευταίο, αφού η επιδίωξη των δημόσιων σκοπών του επιτυγχάνεται μέσω των οργάνων του. Από τα ανωτέρω παρέπεται ότι στην περίπτωση αυτή το εναγόμενο Δημόσιο ή το νπδδ μπορεί να επικαλεστεί το τεκμήριο της αθωότητας που απορρέει από την αθώωση του οργάνου του όσον αφορά τη διάπραξη ποινικών αδικημάτων που αντιστοιχούν στις αποδιδόμενες από τον ζημιωθέντα πράξεις ή παραλείψεις [πρβ. την πιο πάνω απόφαση της 12ης.4.2012 Lagardere κατά Γαλλίας (αρ. προσφυγής 18851/2007)]. Στην ειδικότερη περίπτωση μάλιστα που ενάγεται νοσοκομείο, το τελευταίο μπορεί να επικαλεστεί το τεκμήριο αθωότητας ιατρού του, ο οποίος έχει αθωωθεί ή απαλλαγεί από ποινικά αδικήματα αντίστοιχα με τις αποδιδόμενες στο εναγόμενο νοσοκομείο πράξεις ή παραλείψεις, διότι η εκ μέρους του νοσοκομείου παροχή υπηρεσιών υγείας υψηλού επιπέδου προς διασφάλιση του υπέρτατου αγαθού της ζωής και της υγείας κατά τρόπο αποτελεσματικό και σύμφωνο με το άρθρο 21 παρ. 3 του Συντάγματος συνδέεται άμεσα με την επιστημονική επάρκεια και επαγγελματική αξιοπιστία των φυσικών προσώπων, στα οποία το νοσοκομείο έχει αναθέσει την εκπλήρωση του ανωτέρω δημόσιου σκοπού (πρβ. ΑΠ Ποιν. 468/2017), το δε νοσοκομείο υποχρεούται να αποζημιώσει τον ζημιωθέντα από παράνομες πράξεις ή παραλείψεις των φυσικών αυτών προσώπων – οργάνων του (βλ. ΣτΕ 1658/2022, 156/2022 7μ.).

Επειδή, περαιτέρω, κατά την έννοια της παρ. 2 του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ, απόφαση δικαστηρίου, η οποία εκδίδεται ύστερα από αθωωτική απόφαση ποινικού δικαστηρίου και αφορά το πρόσωπο που αθωώθηκε, δεν πρέπει να παραβλέπει και να θέτει εν αμφιβόλω την αθώωση του προσώπου αυτού, έστω και αν αυτή εχώρησε λόγω αμφιβολιών. Ζήτημα παραβίασης του τεκμηρίου της αθωότητας εγείρεται αν από την αιτιολογία της απόφασης του δικαστηρίου που επιλαμβάνεται μεταγενεστέρως προκύπτει ότι η αθωωτική απόφαση αγνοήθηκε παντελώς ή αν η κρίση που εξέφερε το πιο πάνω δικαστήριο ισοδυναμεί επί της ουσίας με διαπίστωση της ενοχής του ενδιαφερόμενου, οι όροι δε που χρησιμοποιούνται στη δικαστική απόφαση έχουν κρίσιμη σημασία [βλ. αποφάσεις ΕΔΔΑ της 27ης.9.2007 Β. Σταυρόπουλος κατά Ελλάδος (αρ. προσφ. 3552204), της 12ης.7.2013 Allen κατά Ηνωμένου Βασιλείου (αρ. προσφυγής 25424/2009), της 19ης.4.2011 Erkol κατά Τουρκίας (αρ.προσφυγής 50172/2006), της 30ης.4.2015 Καπετάνιος κατά Ελλάδας (αρ. προσφυγών 3453, 42941/2012 και 9028/2013), της 3ης.10.2019 Fleischner κατά Γερμανίας (αρ. προσφυγής 61985/2012), βλ. επίσης την απόφαση του ΕΔΔΑ της 27ης.9.2011 Hdarlo κατά Κροατίας (αρ. προσφ. 23272/2007)]. Συνεπώς, από τη διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ δεν απορρέει υποχρέωση του επιλαμβανόμενου μετά την έκδοση της αθωωτικής ποινικής απόφασης να καταλήξει στο ίδιο αποδεικτικό πόρισμα με το ποινικό δικαστήριο. Το δικαστήριο αυτό υποχρεούται, ωστόσο, να λάβει σοβαρά υπόψη και να συνεκτιμήσει την προηγηθείσα τελική αθωωτική ποινική απόφαση, κατά τη διαμόρφωση της κρίσης του. Περαιτέρω, αν το δικαστήριο καταλήξει σε κρίση που αποκλίνει από τις ουσιαστικές κρίσεις του ποινικού δικαστή, υποχρεούται να αιτιολογήσει τη διαφορετική κρίση του, κατά τρόπον ώστε να μην καταλείπονται αμφιβολίες ως προς τον σεβασμό του τεκμηρίου της αθωότητας που απορρέει από την τελική έκβαση της ποινικής δίκης (βλ. ΣτΕ 156/2022 7μ., 897/2021, 138/2021, 951/2018 7μ.). Στο πλαίσιο διαμόρφωσης της δικής του κρίσης σχετικά με τη διάπραξη της παράνομης πράξης ή παράλειψης, το ανωτέρω δικαστήριο δεν αποκλείεται να στηριχθεί και σε στοιχεία που δεν είχε λάβει υπόψη του το ποινικό δικαστήριο ή στο διαφορετικό βαθμό απόδειξης των πραγματικών περιστατικών που ισχύει στην ενώπιόν του δίκη σε σχέση με αυτόν που ισχύει στην ποινική δίκη [βλ. ΣτΕ 156/2022 7μ., 297/2019, 951/2018 7μ, 434, 167-169/2017 7μ, 1992/1996 7μ, 2403/2015, πρβλ. ΑΠ Ολομ 4/2020, βλ. και αποφάσεις ΕΔΔΑ της 12ης.7.2013 Allen κατά Ηνωμένου Βασιλείου (αρ. προσφυγής 25424/2009), της 19ης.4.2011 Erkol κατά Τουρκίας (αρ.προσφυγής 50172/2006), της 30ης.4.2015 Καπετάνιος κατά Ελλάδας (αρ. προσφυγών 3453, 42941/2012 και 9028/2013)]. Επομένως, το τεκμήριο της αθωότητας επιβάλλει στο διοικητικό δικαστήριο, όταν αυτό κρίνει επί αγωγής αποζημίωσης, με την οποία εγείρεται αξίωση κατά του Δημοσίου ή νπδδ, βάση της οποίας είναι πράξη ή παράλειψη οργάνου του που έχει τα συστατικά του ποινικού αδικήματος για το οποίο αθωώθηκε το όργανο αυτό, να μην καταλήγει σε κρίσεις και παραδοχές που θέτουν υπό αμφισβήτηση την ορθότητα της αθωωτικής απόφασης, άμεσα ή έμμεσα, ιδίως με την επίκληση ότι η αθωότητα του κατηγορούμενου είναι προϊόν αμφιβολιών και όχι βεβαιότητας του ποινικού δικαστηρίου για την αθωότητά του ή ότι η αιτιολόγηση της ποινικής απόφασης είναι ελλιπής ή ότι δεν εκτιμήθηκαν ορθά τα αποδεικτικά στοιχεία στο πλαίσιο της ποινικής δίκης. Το διοικητικό δικαστήριο υποχρεούται, επίσης, να αποφεύγει χαρακτηρισμούς και κρίσεις, καθώς και χρήση λέξεων και εκφράσεων που ισοδυναμούν με καταλογισμό ποινικής ευθύνης για τα ποινικά αδικήματα για τα οποία αθωώθηκε το όργανο του εναγομένου και δεν άπτονται του αντικειμένου της διοικητικής δίκης. Επομένως, ο ανωτέρω κανόνας υπερνομοθετικής ισχύος δεν παραβιάζεται όταν το διοικητικό δικαστήριο καταλήγει, κατόπιν εκτίμησης των ίδιων αποδεικτικών στοιχείων που ελήφθησαν υπόψη από το ποινικό δικαστήριο, σε αποδεικτικό πόρισμα αντίθετο από αυτό που υιοθέτησε η προηγηθείσα αμετάκλητη αθωωτική απόφαση του ποινικού δικαστηρίου ως προς την ίδια συμπεριφορά του οργάνου του Δημοσίου ή του νπδδ, εκτός αν κατά την εκφορά της σχετικής κρίσης του το διοικητικό δικαστήριο αμφισβητεί την ορθότητα της ποινικής απόφασης ή διατυπώνει κρίση για την ενοχή του ιατρού ως προς τη διάπραξη του ποινικού αδικήματος για το οποίο αθωώθηκε. Βεβαίως, η συμπλήρωση των αποδείξεων και η εκτίμηση από το διοικητικό δικαστήριο πρόσθετων αποδεικτικών στοιχείων, πέραν αυτών που εκτιμήθηκαν από το ποινικό δικαστήριο, καθιστά το διαφορετικό συμπέρασμα του διοικητικού δικαστηρίου περισσότερο δικαιολογημένο [βλ. ΣτΕ 1658/2022 και αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 27.9.2007 του ΕΔΔΑ Σταυρόπουλος κατά Ελλάδας (αρ. προσφ. 35522/2004), της 25.9.2008 Παραπονιάρης κατά Ελλάδας (αρ. προσφ. 42132/2006), της 19.4.2011 Erkol κατά Τουρκίας (αρ. προσφ. 50172/2006), της 3.10.2019 Fleischner κατά Γερμανίας (αρ. προσφ. 61985/2012), ΑΠ 4/2020 πλήρους Ολομέλειας].

Επειδή, περαιτέρω, στις παρ. 1 και 2 του άρθρου 5 του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας (ΚΔΔ, ν. 2717/1999, Α΄ 97), ορίζεται ότι: «1. Τα δικαστήρια δεσμεύονται από τις αποφάσεις άλλων διοικητικών δικαστηρίων, κατά το μέρος που αυτές αποτελούν δεδικασμένο, σύμφωνα με όσα ορίζουν οι σχετικές διατάξεις. 2. Τα δικαστήρια δεσμεύονται από τις αποφάσεις των πολιτικών δικαστηρίων, οι οποίες, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, ισχύουν έναντι όλων. Δεσμεύονται, επίσης, από τις αμετάκλητες καταδικαστικές αποφάσεις των ποινικών δικαστηρίων ως προς την ενοχή του δράστη, από τις αμετάκλητες αθωωτικές αποφάσεις, καθώς και από τα αμετάκλητα αποφαινόμενα να μην γίνει η κατηγορία βουλεύματα, εκτός εάν η απαλλαγή στηρίχθηκε στην έλλειψη αντικειμενικών ή υποκειμενικών στοιχείων που δεν αποτελούν προϋπόθεση της διοικητικής παράβασης». Κατά την έννοια των ανωτέρω διατάξεων του ΚΔΔ, το διοικητικό δικαστήριο, όταν δικάζει αγωγή με βάση τα άρθρα 105 και 106 του ΕισΝΑΚ κατά του Δημοσίου ή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, με την οποία ζητείται αποζημίωση λόγω παράνομων πράξεων ή παραλείψεων οργάνου τους, δεν δεσμεύεται από προηγηθείσα απόφαση ποινικού δικαστηρίου, με την οποία το πιο πάνω όργανο κηρύσσεται αθώο ως προς τη διάπραξη ποινικού αδικήματος αντίστοιχου με τις πράξεις ή παραλείψεις που επικαλείται ο ενάγων ως πραγματική βάση της αγωγικής του αξίωσης, υποχρεούται, όμως, να εκτιμήσει την αθωωτική αυτή απόφαση κατά τη διαμόρφωση της κρίσης του. Τούτο δεν απαιτείται να εξαγγέλλεται ρητώς, αλλά αρκεί να συνάγεται από το όλο περιεχόμενο της απόφασης του δικαστηρίου της ουσίας (βλ. ΣτΕ 1658/2022, 1015/2022, 1140/2017, 572/2013, 1900, 2026/2009, 1873, 2845, 3380/2007, 4306/2005).

Επειδή, τέλος, στο άρθρο 145 παρ. 1 του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας ορίζεται ότι: «Κάθε διάδικος υποχρεούται να αποδείξει τα πραγματικά γεγονότα που επικαλείται για να στηρίξει τους ισχυρισμούς του, εκτός αν ο νόμος που διέπει τη σχέση ορίζει διαφορετικά. Οι άλλοι διάδικοι έχουν το δικαίωμα να ανταποδείξουν», στο άρθρο 147 παρ. 1 ότι: «Αποδεικτικά μέσα είναι: α) η αυτοψία, β) η πραγματογνωμοσύνη, γ) τα έγγραφα, δ) η ομολογία του ιδιώτη διαδίκου, ε) οι εξηγήσεις των διαδίκων, στ) οι μάρτυρες και ζ) τα δικαστικά τεκμήρια», στο άρθρο 148 ότι: «Το δικαστήριο χρησιμοποιεί τα αποδεικτικά μέσα κατά την κρίση του και τα εκτιμά ελευθέρως, αυτοτελώς ή σε συνδυασμό μεταξύ τους, εκτός αν ειδική διάταξη νόμου ορίζει διαφορετικά» και στο άρθρο 151 ότι: «Το δικαστήριο, με απόφασή του, μπορεί, αν το κρίνει αναγκαίο, να διατάζει, … και αυτεπαγγέλτως, τη συμπλήρωση των αποδείξεων, με κάθε πρόσφορο κατά την κρίση του αποδεικτικό μέσο». Επιπλέον, στο άρθρο 159 του ίδιου Κώδικα ορίζεται ότι: «1. Το δικαστήριο, αν κρίνει ότι ανακύπτουν ζητήματα για τη διάγνωση των οποίων απαιτούνται ειδικές γνώσεις επιστήμης ή τέχνης, διατάζει πραγματογνωμοσύνη και διορίζει, για τη διεξαγωγή της, έναν ή περισσότερους πραγματογνώμονες. … 2. Οι πραγματογνώμονες διορίζονται από τον κατάλογο πραγματογνώμων που, σύμφωνα με το άρθρο 371 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, τηρείται στο πολιτικό δικαστήριο της έδρας του διοικητικού δικαστηρίου», στο άρθρο 161 ότι: «1. Οι πραγματογνώμονες γνωμοδοτούν για τα θέματα που τους τίθενται από το δικαστήριο. 2. Η άσκηση των καθηκόντων του πραγματογνώμονα είναι υποχρεωτική. …», στο άρθρο 163 ότι: «2. Οι πραγματογνώμονες μπορούν: α) να λαμβάνουν γνώση των στοιχείων της δικογραφίας και να λαμβάνουν απλά αντίγραφα των έγγραφων στοιχείων της τα οποία θεωρούν απαραίτητα για τη διεξαγωγή της πραγματογνωμοσύνης και β) να ζητούν πληροφορίες από τους διαδίκους ή από τους φορείς που ανήκουν στο δημόσιο τομέα, να λαμβάνουν φωτογραφίες, απεικονίσεις ή εικόνες, να συντάσσουν σχεδιαγράμματα και να προβαίνουν σε κάθε αναγκαία ενέργεια. … 4. Οι διάδικοι μπορούν να υποβάλλουν προς τους πραγματογνώμονες υπομνήματα με τις απόψεις τους για το αντικείμενο της πραγματογνωμοσύνης, καθώς και κάθε άλλο συναφές με αυτό στοιχείο και να παρευρίσκονται κατά την εξέταση ή τη θεώρηση του αντικειμένου της», στο άρθρο 164 ότι: «1. Για τη διεξαγωγή της πραγματογνωμοσύνης, οι πραγματογνώμονες συντάσσουν έκθεση, στην οποία αναφέρονται οι ενέργειες που έγιναν και η αιτιολογημένη γνώμη τους…» και στο άρθρο 167 ότι: «1. Αν το δικαστήριο αποφασίσει το διορισμό πραγματογνώμονα, κάθε διάδικος μπορεί να ορίσει, με δαπάνη του, έναν τεχνικό σύμβουλο, ο οποίος πρέπει να είναι πρόσωπο που έχει την ικανότητα να διοριστεί πραγματογνώμονας. 2…». Τέλος, στο άρθρο 168 του ίδιου Κώδικα ορίζεται ότι: «Γνωμοδοτήσεις προσώπων τα οποία έχουν ειδικές γνώσεις επιστήμης ή τέχνης, για ζητήματα που αφορούν εκκρεμή δίκη, τα οποία δεν αποτέλεσαν αντικείμενο της πραγματογνωμοσύνης, λαμβάνονται υπόψη από το δικαστήριο, εφόσον ειδική διάταξη νόμου δεν ορίζει διαφορετικά».

Επειδή, από τις ως άνω διατάξεις του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας, συνάγεται ότι οι προσκομιζόμενες από τους διαδίκους εξώδικες δηλώσεις, επιστολές ή βεβαιώσεις τρίτων προσώπων που έχουν ειδικές γνώσεις ή εμπειρία επί ορισμένου αντικειμένου δεν είναι νόμιμα αποδεικτικά μέσα και δεν επιτρέπεται να ληφθούν νομίμως υπόψη, γιατί αποτελούν είτε μαρτυρίες (ΣτΕ 2447/2021, 2152/2017, 1327/2012 κ.ά.) είτε εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης (ΣτΕ 1580/2018, 1019/2014 κ.ά.), για τις οποίες δεν τηρήθηκαν οι απαιτούμενες από τον ΚΔΔ διατυπώσεις για την εγκυρότητά τους (ΣτΕ 2447/2021, 1580/2018, 1019/2014, 1327/2012 κ.ά.). Περαιτέρω, οι ανωτέρω δηλώσεις ή βεβαιώσεις δεν επιτρέπεται να ληφθούν νομίμως υπ’ όψη, ούτε για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, γιατί αποτελούν μαρτυρίες, για τις οποίες, επίσης, δεν τηρήθηκαν οι απαιτούμενες από τον Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας, διατυπώσεις για την εγκυρότητά τους. Άλλωστε, τα διοικητικά δικαστήρια δεν μπορούν να λάβουν υπ’ όψη μαρτυρίες που δεν πληρούν τους όρους των ανωτέρω διατάξεων, ούτε με βάση τη θεσπιζόμενη από το άρθρο 148 του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας αρχή της ελεύθερης εκτίμησης των αποδεικτικών μέσων από τον δικαστή, διότι η αρχή αυτή προϋποθέτει χρήση αποδεικτικών μέσων που επιτρέπει ο νόμος (ΣτΕ 4389/2012, πρβλ. ΣτΕ 3616/2011 7μ.). Αποτελούν όμως οι εν λόγω δηλώσεις ή βεβαιώσεις νόμιμα αποδεικτικά μέσα, αν είναι προγενέστερες της προσφυγής ή της αγωγής (ΣτΕ 1580/2018) και δεν έχουν συνταχθεί ενόψει ή επ’ ευκαιρία της διοικητικής δίκης ή με σκοπό να χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο της δίκης αυτής, αλλά είναι άσχετες προς αυτήν (ΣτΕ 3592/2009) ή αν έχουν τεθεί υπόψιν της Διοίκησης, κατά τη διαδικασία ενώπιόν της, ώστε να καταστούν στοιχεία του φακέλου της υπόθεσης (βλ. ΣτΕ 618/2019, 1580/2018, 2152/2017, 1327/2012, 1349/2011, 3592/2009 κ.ά.). Εξάλλου, η έκθεση πραγματογνωμοσύνης του διορισμένου από το δικαστήριο πραγματογνώμονα αποτελεί αποδεικτικό μέσο που εκτιμάται ελευθέρως από το δικαστήριο, ανεξαρτήτως της πληρότητας ή μη του περιεχομένου της και των τυχόν πλημμελειών που εμφανίζει (ΣτΕ 3521/2013). Επιπλέον, από τις διατάξεις στο κεφάλαιο περί μαρτύρων του ΚΔΔ (άρθρα 179 επ., 185) συνάγεται ότι μαρτυρικές καταθέσεις, που δεν έχουν ληφθεί κατά τη διαδικασία των άρθρων 179 επ. του ΚΔΔ, αλλά στο πλαίσιο ποινικής δίκης ή στα πλαίσια προκαταρκτικής εξέτασης, δεν αποτελούν νόμιμα αποδεικτικά μέσα και δεν επιτρέπεται να ληφθούν νομίμως υπόψη από τα διοικητικά δικαστήρια ούτε προς συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων (βλ. ΣτΕ 596/2022, 396/2020, 70/2019, 2034/2018, 4348/2015, 1656/2013, 4389/2012, 3616/2011 κ.α.), αυτές δε οι ένορκες καταθέσεις αποτελούν δημόσια έγγραφα (ΣτΕ 2034/2018 σκ. 24, 1066/2011 σκ. 10), μόνον κατά το μέρος που αφορούν τις ενέργειες στις οποίες προέβη το συντάξαν αυτές όργανο ή τα γεγονότα τα οποία συνέβησαν ενώπιον του οργάνου αυτού, όχι δε και καθ' ό μέρος αφορούν το περιεχόμενο των καταθέσεων των εξετασθέντων μαρτύρων (βλ. ΣτΕ 2034/2018 σκ. 24). Ωστόσο, οι μαρτυρικές καταθέσεις κατά την ποινική διαδικασία, λαμβάνονται υπόψη από το Διοικητικό Δικαστήριο μόνο ως στοιχεία, τα οποία συνδιαμόρφωσαν το σκεπτικό της υποχρεωτικά συνεκτιμητέας αποφάσεως του Ποινικού Δικαστηρίου (ΣτΕ 396/2020 7μελούς), υπό την προϋπόθεση ότι περιέχονται στα στοιχεία της δικογραφίας (ΣτΕ 3616/2011).

Επειδή, στην προκειμένη περίπτωση, από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτουν τα εξής: Ο σύζυγος της ενάγουσας, ... ..., εν αποστρατεία Π., γεννηθείς στις 09.12.1961, υποβλήθηκε σε λαπαροσκοπική γαστρεκτομή (sleeve) στις 24.09.2012 για την αντιμετώπιση κακοήθους παχυσαρκίας από τον διευθυντή της Α΄ χειρουργικής κλινικής του ... Αθηνών ... ... και εξήλθε από το ως άνω Νοσοκομείο την 01.10.2012 με διατροφικές οδηγίες και φαρμακευτική αγωγή. Με την έναρξη ελεύθερης τροφής στις 08.11.2012 ο ανωτέρω παρουσίασε συμπτώματα επαναλαμβανόμενων εμετών τα οποία εμφανίζονταν ακόμα και όταν έπινε μόνο νερό. Λόγω της συνέχισης των εμετών και της επιδείνωσης της υγείας του με εμφάνιση αδυναμίας, ζαλάδων και ωχρότητας, ο σύζυγος της ενάγουσας επανεισήχθη εκτάκτως στις 23.11.2012 στην Β΄ Χειρουργική του ανωτέρω Νοσοκομείου, κατόπιν συνεννόησης με τον ανωτέρω ιατρό, όπου διερευνήθηκε γαστρεντερολογικά, υποβληθείς στις 26.11.2012 σε ενδοσκόπηση ανώτερου πεπτικού από την οποία διαπιστώθηκε ήπια μετεγχειρητική γωνίωση στομάχου χωρίς στένωση αυλού, όμως στα αποτελέσματα της εξέτασης γίνεται επιπλέον μνεία, με ερωτηματικό, για στένωση μέσω τριτημορίου γαστρικού σωλήνα μετά από ακτινολογική διάβαση στομάχου, ευρήματα τα οποία δικαιολογούν την εμφάνιση εμετών μετά την έναρξη ελεύθερης τροφής. Ακολούθως, κατά την νοσηλεία του στην Β΄ Χειρουργική, περί τις 30.11.2012 ο σύζυγος της ενάγουσας παρουσίασε διπλωπία και ζάλη, συμπτώματα για τα οποία έλαβε χώρα νευρολογική εκτίμηση. Τα νευρολογικά αυτά συμπτώματα επιδεινώθηκαν, με αποτέλεσμα στις 03.12.2012 να εισαχθεί στην νευρολογική κλινική, διευθυντής της οποίας ήταν ο ιατρός νευρολόγος ... ..., όπου κατόπιν νευρολογικού ελέγχου με εξειδικευμένες εξετάσεις, και κατόπιν αποκλεισμού άλλων παθήσεων, τέθηκε, εν τέλει, ως πιθανότερη διάγνωση η εγκεφαλοπάθεια Wernicke και πολυριζονευροπάθεια που αποδόθηκε σε μεταβολική διαταραχή στο πλαίσιο μετεγχειρητικής πολυβιταμινικής ανεπάρκειας. Κατά την διάρκεια της παρατεταμένης νοσηλείας του στο ... Αθηνών ο σύζυγος της ενάγουσας υπέστη πολλαπλές νοσοκομειακές λοιμώξεις, εμφάνισε πυρετό και μεταφέρθηκε στην Μ.Ε.Θ., στις 13.12.2012, σε καταστολή, με τις διαγνώσεις πολυβιταμινική ανεπάρκεια και λοίμωξη αναπνευστικού. Η κατάσταση της υγείας του έβαινε διαρκώς επιδεινούμενη με εμφάνιση αιμοδυναμικής αστάθειας και ανάγκη συνεχούς υποστήριξης και τελικώς υπέστη μόλυνση από το άκρως μολυσματικό μικρόβιο Acinetobacter b, υπεύθυνο για θανατηφόρες ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις και πρόκληση πολυοργανικής ανεπάρκειας. Στις 05.01.2013 επήλθε ο θάνατος του ... ... ο οποίος, σύμφωνα με την από 23.07.2013 ιατροδικαστική έκθεση της ιατροδικαστού ... ..., οφείλεται σε πολυοργανική ανεπάρκεια επί εδάφους εγκεφαλοπάθειας. Σύμφωνα με την με αριθμό .../2014 ιστολογική εξέταση του παθολογοανατόμου Ε. ..., η αιτία της παρατεταμένης νοσηλείας του συζύγου της ενάγουσας και της νευρολογικής του συμπτωματολογίας ήταν η εγκεφαλοπάθεια Wernicke, η οποία οφείλεται σε έλλειψη βιταμίνης θειαμίνης (Β1), εμφανίζεται μεταξύ άλλων κατόπιν πολλαπλών εμετών και εάν διαγνωστεί εγκαίρως έχει εξαιρετική απάντηση στην θεραπεία, σε διαφορετική περίπτωση όμως μπορεί να επιφέρει σημαντική νευρολογική βλάβη ή και θάνατο.

Επειδή, με την κρινόμενη αγωγή, η ενάγουσα ισχυρίζεται ότι ο θάνατος του συζύγου της οφείλεται σε παράνομες ενέργειες και παραλείψεις του ιατρικού προσωπικού του εναγομένου νοσοκομείου, και ειδικότερα, στην παράνομη συμπεριφορά του ... ..., Πλοιάρχου Ν.Π. διευθυντή της Χειρουργικής Κλινικής του ... Αθηνών και του ... ..., Πλοιάρχου Ν.Π., διευθυντή της Νευρολογικής κλινικής του εναγομένου, η οποία, κατά τους ισχυρισμούς της, συνίσταται στην παράλειψη αυτών να παράσχουν με ιδιαίτερη επιμέλεια, προσοχή και ευσυνειδησία την ιατρική βοήθεια και φροντίδα στον σύζυγό της. Ειδικότερα, κατά τα προβαλλόμενα στο αγωγικό δικόγραφο, ο πρώτος ως άνω ιατρός, αν και ενημερώθηκε από 08.11.2012 ότι ο σύζυγος της ενάγουσας παρουσίαζε επαναλαμβανόμενους εμετούς, ζαλάδα, ωχρότητα και καταβολή δυνάμεων και η κατάστασή του έβαινε επιδεινούμενη, κατόπιν εξέτασής του στα εξωτερικά ιατρεία δεν αξιολόγησε ορθώς τα συμπτώματα, ήταν πάντα καθησυχαστικός, αποδίδοντας τους εμετούς στην υπέρβαση του σημείου κορεσμού και δεν μερίμνησε ώστε να εισαχθεί άμεσα στο Νοσοκομείο αλλά προέβη στην επανεισαγωγή του μετά από 15 ημέρες, στις 23.11.2012, με συνέπεια, λόγω της παρέλευσης πολύτιμου χρόνου, να επιδεινωθεί η κατάσταση της υγείας του και μετά από μακρά νοσηλεία να αποβιώσει στις 05.01.2013 συνεπεία πολυοργανικής ανεπάρκειας επί εδάφους εγκεφαλοπάθειας. Επιπλέον, η ενάγουσα ισχυρίζεται ότι ο ανωτέρω δεν προέβη σε έγκαιρη χορήγηση θειαμίνης η οποία θα απέτρεπε τον θάνατό του συζύγου της. Αναφορικά με τον δεύτερο ως άνω ιατρό, προβάλλεται ότι μετά την εισαγωγή του συζύγου της στην Νευρολογική κλινική στις 03.12.2012 με συμπτώματα ζάλης, διπλωπίας, οφθαλμοπληγίας και διαταραχής συνείδησης, δεν συμπεριέλαβε έγκαιρα την ασθένεια Wernicke στην διαφοροδιαγνωστική του προσέγγιση και δεν διενήργησε έγκαιρα τις απαιτούμενες εξετάσεις για την διαπίστωση των ποσοτήτων των βιταμινών στον οργανισμό του ασθενούς, αλλά προέβη στην χορήγηση θειαμίνης μόλις την 10.12.2012, όταν οι βλάβες στην υγεία του συζύγου της ήταν πλέον μη αναστρέψιμες. Κατά τους ισχυρισμούς της ενάγουσας, οι ανωτέρω παραλείψεις των οργάνων του εναγομένου είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο του συζύγου της, ο οποίος δεν θα επερχόταν εάν οι ανωτέρω ιατροί είχαν ενεργήσει lege artis. Τέλος, κατά τα ιστορούμενα στην αγωγή, λίγους μήνες μετά τον θάνατο του συζύγου της ενάγουσας δημοσιεύθηκε σε ιατρικό περιοδικό επιστημονική εργασία υπογραφόμενη από τον ανωτέρω ιατρό ... ... και τον ιατρό ..., τότε ειδικευόμενο χειρούργο στο ... Αθηνών, με τίτλο «σύνδρομο Wernicke μετά από γαστρεκτομή στο ... Αθηνών», η οποία αναφέρεται φωτογραφικά στην περίπτωση του συζύγου της ενάγουσας και στην οποία οι ανωτέρω αποδέχονται την εγκεφαλοπάθεια Wernicke ως αιτία θανάτου του. Ενόψει των ανωτέρω, η ενάγουσα ισχυρίζεται ότι θεμελιώνεται ευθύνη του εναγομένου προς αποζημίωση, κατ’ άρθρο 105 του ΕισΝΑΚ, και ζητεί να αναγνωρισθεί η υποχρέωση του εναγομένου Ελληνικού Δημοσίου να καταβάλει σε αυτήν, νομιμοτόκως από την επόμενη της επίδοσης σε αυτό της υπό κρίση αγωγής, ως χρηματική ικανοποίηση λόγω της ψυχικής οδύνης που υπέστη από τον θάνατο του συζύγου της, το ποσό των 800.000 ευρώ.

Επειδή, προς απόδειξη των ισχυρισμών της η ενάγουσα προσκομίζει, μεταξύ άλλων: α) την από 03.12.2012 ψυχιατρική αξιολόγηση του ιατρού της ψυχιατρικής κλινικής του ... Αθηνών ..., κατά την οποία διαγνώσθηκε «ασθενής 50 ετών με εικόνα οξέως οργανικού ψυχοσυνδρόμου με ήπιου βαθμού σύγχυση, διαταραχή προσανατολισμού στον χρόνο (κυρίως) και λιγότερο στο χώρο, διαταραχή μνήμης (κυρίως της πρόσφατης), άγχος, δυσφορία. Δεν υπάρχει αυτοκτονικός ιδεασμός. Η ανωτέρω εικόνα έχει εγκατασταθεί πιθανότητα (σύμφωνα και με αναφορές της συζύγου του) οξέως τις τελευταίες 4-5 ημέρες. ΟΔΗΓΙΕΣ: Να ζητηθεί η επίσπευση της ολοκλήρωσης του νευρολογικού του ελέγχου (υπάρχει πιθανότητα οργανικής βλάβης του εγκεφάλου). Να ζητηθεί η συνδρομή μας σε μελλοντικό χρόνο εάν προκύψει η ανάγκη». β) τα από 10.12.2012 αποτελέσματα εξετάσεων που υπογράφονται από τον ιατρό Βιοπαθολόγο της ... ... ..., στα οποία αποτυπώνονται οι τιμές: «Διυδροξύ Βιταμίνη D3: 38.0 – Φυσιολογική Τιμή 18-62 μg/l., Βιταμίνη Β1 (Θειαμίνη): 31.0 - Φυσιολογική Τιμή 28-85 μg/l., Βιταμίνη Β6 (Πυριδοξίνη): 15.1 – Φυσιολογική Τιμή 8.7 – 27.2 μg/l., Βιταμίνη Β2 (Ριβοφλαβίνη), Πλάσματος: <2.0 – Φυσιολογική Τιμή 3-15 μg/l.», γ) το από 13.12.2012 ιστορικό νοσηλείας της νευρολογικής κλινικής του ... Αθηνών, που υπογράφεται από τον Διευθυντή της Νευρολογικής Κλινικής ιατρό ... ..., στο οποίο μεταξύ άλλων καταγράφονται τα εξής: «Επίκριμα: Πρόκειται για ασθενή 51 ετών, με ατομικό ιστορικό παχυσαρκίας και επιμήκους γαστρεκτομής κατά Sleeve, σακχαρώδους διαβήτη, μεταβολικού συνδρόμου, υπνικής άπνοιας και αναφερόμενου ΑΕΕ προ 15ετίας, ο οποίος νοσηλεύτηκε στη νευρολογική κλινική αρχικά λόγω οξείας εμφάνισης διπλωπίας και οφθαλμοπληγίας, με πάρεση της οριζόντιας βλεμματικής κίνησης. Η κλινική εικόνα μεταβλήθηκε με σταδιακή εμφάνιση γενικευμένης μυϊκής αδυναμίας, προσβολή του ΠΝΣ (ελάττωση των τενόντιων αντανακλάσεων), διαταραχή του φυτικού νευρικού συστήματος (ταχυκαρδία, υπέρταση, εμετοί, παραλυτικός ειλεός) και αργότερα διαταραχή του επιπέδου συνείδησης με εμφάνιση βυθιότητας και σύγχυσης. Στη διαφορική διάγνωση της κατάστασης τέθηκε αρχικά η πιθανότητα ισχαιμίας του στελέχους, που αποκλείστηκε με την άμεση διενέργεια αξονικής αλλά και μαγνητικής τομογραφίας εγκεφάλου (DWI). Η διαφοροδιαγνωστική μας σκέψη συμπεριέλαβε μια πλειάδα άλλων νοσολογικών οντοτήτων όπως στελεχίτιδα, διαταραχή της νευρομυϊκής σύναψης (μυασθένεια Gravis, μυασθενικό σύνδρομο, αλλαντίαση), ανοσολογική εκτροπή στο πλαίσιο παρανεοπλασματικού συνδρόμου, οξεία απομυελινωτική πολυριζονευροπάθεια και την πιθανότερη παραλλαγή της με συμμετοχή του προσώπου (σύνδρομο Miller – Fisher) και, βεβαίως, την ύπαρξη μεταβολικής διαταραχής και συγκεκριμένα οξείας πολυβιταμινικής ανεπάρκειας στο πλαίσιο παρατεταμένου, μετεγχειρητικού συνδρόμου δυσαπορρόφησης. Από τον ενδελεχή κλινικό και παρακλινικό έλεγχο η πιθανότερη διάγνωση θεωρήθηκε η πολυβιταμινική ανεπάρκεια, η οποία εκδηλώθηκε με οξεία εμφάνιση εγκεφαλοπάθειας Wernicke και στοιχεία προσβολής του ΠΝΣ (πολυριζονευροπάθεια). Η νόσος δεν βελτιώθηκε παρά την εντατική ενδοφλέβια χορήγηση θεραπείας υποκατάστασης με πολυβιταμινούχα σκευάσματα, όπως συμβαίνει περίπου στο 10% των περιπτώσεων, αντιθέτως επιπλέχθηκε με λοίμωξη αναπνευστικού μετά από εισρόφηση στο πλαίσιο διαταραχής της συνείδησης. Η κλινική του εικόνα και ειδικά η εξέλιξή της δικαιολογείται από την ύπαρξη μεταβολικής διαταραχής στο πλαίσιο μετεγχειρητικής πολυβιταμινικής ανεπάρκειας με εμφάνιση εγκεφαλοπάθειας Wernicke και πολυριζονευροπάθειας. Η κατάσταση αυτή πολύ σπάνια εμφανίζεται σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα από τη χειρουργική επέμβαση, ωστόσο έχουν περιγραφεί επαρκώς αρκετές τέτοιες περιπτώσεις στη διεθνή βιβλιογραφία και σ’ αυτή την εξέλιξη πιθανώς συνέβαλε το ήδη βεβαρυμένο παθολογικό, μεταβολικό υπόστρωμα του ασθενούς. Παρόλα αυτά διενεργήθηκαν όλες οι αναγκαίες διαγνωστικές και θεραπευτικές ενέργειες προκειμένου να αποκλειστούν άλλες καταστάσεις οι οποίες θα δικαιολογούσαν έστω και μερικώς την κλινική του εικόνα. … Η μέτρηση επιπέδων των βιταμινών στον ορό, η οποία ανέδειξε είτε παθολογικά χαμηλά είτε οριακά χαμηλά επίπεδα των περισσότερων από αυτές, παρά την ήδη χορήγησή τους κατά τη στιγμή της μέτρησης, επιβεβαιώνει τη διάγνωση αυτή, η οποία άλλωστε ήταν και η μόνη που εξηγεί την όλη νευρολογική κλινική εικόνα του ασθενούς. …», δ) την από 09.01.2013 «Επίκριση Θανάτου» από την Μονάδα Εντατικής Θεραπείας που συντάχθηκε από τον ... ..., αναισθησιολόγο – εντατικολόγο της Μ.Ε.Θ. του ... Αθηνών στην οποία, μεταξύ άλλων, αναφέρονται τα εξής: «Πρόκειται για ασθενή ηλικίας 51 ετών ο οποίος εισήχθη την 13/12/12 στην ΜΕΘ για την αντιμετώπιση αναπνευστικής ανεπάρκειας κατόπιν διασωλήνωσης και μηχανικής υποστήριξης της αναπνοής σε έδαφος λοίμωξης αναπνευστικού, (πύκνωση ΔΕ κάτω λοβού) όπως αναδεικνύεται σε αξονική τομογραφία την προηγούμενη 12/12/12 λόγω αναπνευστικής επιδείνωσης και εμπυρέτου. Από το ατομικό του ιστορικό αναφέρονται ΣΔ ΙΙ υπό Glucophage, κακοήθης παχυσαρκία και ισχαιμικό ΑΕΕ προ 15ετίας. Από το πρόσφατο ιστορικό αναφέρεται λαπαροσκοπική επιμήκης γαστρεκτομή την 24/9/12 για την αντιμετώπιση της κακοήθους παχυσαρκίας από τον κ. .... Ο ασθενής εξέρχεται με βελτίωση την 1/10/12 και επανεισάγεται την 23/11/12 στη Β/Χ με εικόνα εμετών-ζάλης-καταβολής δυνάμεων από 15θημέρου, μετά έναρξη κατοίκον σίτισης, συμφώνως συγγενών. Την 26/12/12 υποβάλλεται σε γαστροσκόπηση, η οποία δεν αναδεικνύει κάποια βλάβη. Η κλινική του εικόνα επιδεινώνεται την 30/12/12 (ενν. 30.11.2012) με την εμφάνιση διπλωπίας και αδυναμίας (ΑΡ) άνω άκρου. Στον έλεγχο που ακολούθησε (CT, MRI εγκαφάλου και triplex καρωτίδων) δεν βρέθηκε βλάβη που να σχετίζεται με τα καινούργια ευρήματα εκτός χαμηλής Τ3 από τα βιοχημικά. Την 3/12/12 μετά νευρολογική εκτίμηση αποφασίζεται η διακομιδή στην οικεία κλινική με πάρεση οριζόντιας βλεμματικής κίνησης και γενικευμένη αδυναμία άνω και κάτω άκρων. Κατά την νοσηλεία του στην Νευρολογική κλινική υποβλήθηκε σε test Neostigmin το οποίο ήταν αρνητικό και έγινε έναρξη Mestinon την 4/12/12 ενώ ο λοιπός εργαστηριακός έλεγχος αναδεικνύει χαμηλά επίπεδα Β12, Τ3 και FT3. Την επόμενη 5/12/12 ο ασθενής εμφανίζει κλινική επιδείνωση χωρίς ευρήματα από την αξονική εγκεφάλου και θώρακα … Αξονική τομογραφία άνω-κάτω κοιλίας την 6/12/12 δείχνει εικόνα παραλυτικού ειλεού. Πλήρης νευρολογική εκτίμηση την 7/12/12 κάνει λόγο για διαταραχή επιπέδου συνείδησης, βυθιότητα, οφθαλμοπληγία με αδυναμία σύγκλεισης, βραδύ διάγραμμα στο ΗΕΓ, γενικευμένη αδυναμία με φυσιολογικό ΗΜΓ, παραλυτικό ειλεό και εμετούς. Την 9/12/12 η εικόνα επιπλέκεται με κρίση ‘‘Ε’’ για την οποία ετέθη σε αντιεπιληπτική αγωγή. Ακολουθεί διακοπή αγωγής με Mestinon και η αγωγή εστιάζεται στην αναπλήρωση βιταμινών. Την 12/12/12 η εικόνα επιπλέκεται από την εμφάνιση εμπύρετου και ακολουθεί όπως προαναφέρεται η πορεία προς την ΜΕΘ. Αρχικά σε καταστολή και αγγειοσύσπαση ενώ οι βρογχικές εκκρίσεις ταυτοποιούν E. coli και ψευδομονάδα. Προσπάθεια βελτίωσης της θρέψης με την τοποθέτηση Levin από γαστρεντερολόγους την 16/12/12. Την 17/12/12 διακόπτεται η καταστολή για εκτίμηση με GCS 9/15 και εντοπισμό στα επώδυνα. Λόγω αναπνευστικής επιδείνωσης και φτωχής νευρολογικής εικόνας τραχειοστομήθηκε την 19/12. Στις βρογχικές εκκρίσεις καλλιεργούνται τα ίδια μικρόβια, η ΟΝΠ είναι αμετάβλητη ενώ συνεχίζεται η διόρθωση των βιταμινών. Το ΗΜΓ αναδεικνύει κινητική πολυνευροπάθεια αξονικού τύπου ιδίως στα κάτω άκρα. Στις 22/12/12 η κατάσταση του ασθενούς παραμένει επιβαρυμένη … χωρίς ιδιαίτερη μεταβολή, με διόρθωση πλέον βιταμινών, ενώ ανιχνεύεται υψηλός χαλκός σε δείγμα ούρων. Βρογχοσκόπηση την 24/12/12 έρχεται να τεκμηριώσει ευρήματα αξονικής την 21/12/12 και να επιβεβαιώσει στα ληφθέντα δείγματα αλλαγή του αποικισμού από πολυανθεκτικό στέλεχος Acinetobacter b. Την 27/12/12 υπεβλήθη σε χειρουργική νηστιδοστομία από κ. ... με σκοπό βελτίωσης σίτισης και θρέψης, ενώ το δεύτερο δείγμα χαλκού είναι χαμηλό και έρχεται να επιβεβαιώσει τις τιμές σερουλοπλασμίνης ορού. … Παρά τις προσπάθειες ο ασθενής παρέμενε έντονα οξεωτικός και κατέληξε την επόμενη χωρίς ουδέποτε να κατανοήσουμε την βασική διαταραχή που οδήγησε την εκτροπή του οργανισμού. Ως υπόθεση εργασίας αναφέρεται η εγκεφαλοπάθεια Wernicke συνεπεία αβιταμίνωσης λόγω δυσαπορρόφησης σε έδαφος εμετών. Για τον λόγο αυτό ζητήθηκε νεκροψία – νεκροτομή προς διασαφήνιση των αιτιών αυτών», ε) την από 23.07.2013 και με αρ. πρωτ. … Ιατροδικαστική Έκθεση νεκροψίας – νεκροτομής της Ιατροδικαστή ... ... (συνοδευόμενη από την από 23.04.2013 Έκθεση Ιστολογικής Εξέτασης και την από 07.03.2013 Έκθεση Τοξικολογικής Εξέτασης), σύμφωνα με την οποία «… 2) Κατά την νεκροτομική και ιστολογική διερεύνηση διαπιστώθηκαν εκτεταμένες ισχαιμικές βλάβες στο γαστρεντερικό σύστημα (στόμαχος, λεπτό και παχύ έντερο) και στους νεφρούς. Επιπλέον, διαπιστώθηκαν πυκνές αιμορραγικές διηθήσεις σε όλο το γαστρεντερικό και θρομβωμένα αγγεία στο έντερο. Τα ως άνω ευρήματα είναι συμβατά με διαταραχές πήξης οι οποίες εμφανίστηκαν στο πλαίσιο της αναφερόμενης στο ιστορικό πολυοργανικής ανεπάρκειας. Επίσης, διαπιστώθηκαν φλεγμονώδεις διηθήσεις σε πνεύμονες και στόμαχο οι οποίες είναι συμβατές με τα αναφερόμενα επεισόδια λοιμώξεων που είχε ο ασθενής στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας. 3) Η εγκεφαλοπάθεια Wernicke είναι μια κατάσταση που οφείλεται σε έλλειψη θειαμίνης (βιταμίνης Β1) και έχει περιγραφεί βιβλιογραφικά να εμφανίζεται πέραν άλλων καταστάσεων και μετά από πολλούς εμετούς λόγω εξάντλησης των αποθεμάτων της ως άνω βιταμίνης. Κατά την ιστολογική και νεκροτομική διερεύνηση δεν διαπιστώθηκαν ευρήματα που να μπορούν να τεκμηριώσουν την ως άνω διάγνωση (απώλεια νευρώνων, γλοίωση). Οι εξαγγειώσεις ερυθρών αιμοσφαιρίων που διαπιστώθηκαν σε εγκεφαλικές δομές, όπως ο θάλαμος, η ελαία και τα μαστία πιθανότατα εμφανίστηκαν στο πλαίσιο των προαναφερόμενων διαταραχών πήξης και δεν μπορούν να αποδοθούν με ασφάλεια στην ως άνω εγκεφαλοπάθεια. 4) Δεν διαπιστώθηκε ανατομική στένωση ή άλλη ανατομική ανωμαλία από το γαστρεντερικό (πέραν της μερικής γαστρεκτομής), η οποία να δικαιολογεί τους επανειλημμένους εμετούς. Λειτουργικής – νευρολογικής φύσεων αίτιο δεν θα μπορούσε να διαπιστωθεί μετά θάνατο. 5. Συμπερασματικά, ο θάνατος του ατόμου επήλθε συνεπεία πολυοργανικής ανεπάρκειας επί εδάφους εγκεφαλοπάθειας. Σαφές αίτιο της ως άνω εγκεφαλοπάθειας δεν προέκυψε από την νεκροτομική και ιστολογική διερεύνηση», στ) την με αρ. πρωτ. ….2014 Ιστολογική εξέταση του καθηγητή Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ ... ..., στην οποία αναφέρεται ότι: «Συμπέρασμα: Αλλοιώσεις λοβώδους πνευμονίας (στάδιο φαιάς ηπάτωσης). Πρόσφατες ισχαιμικού τύπου αλλοιώσεις του μυοκαρδίου σε έδαφος υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας. Εστιακή ισχαιμική αιμορραγική νέκρωση λεπτού εντέρου. Ιστοπαθολογικά ευρήματα εγκεφάλου συμβατά με εγκεφαλοπάθεια Wernicke», ζ) αποσπάσματα βιβλιογραφικών αναφορών των καθηγητών νευρολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών ... ... και ... ... σχετικά με τις νευροπάθειες συνδεόμενες με διατροφικές διαταραχές και έλλειψη βιταμινών μεταξύ των οποίων η εγκεφαλοπάθεια Wernicke, η) την από 05.02.2015 Ιατρική Γνωμοδότηση του Ιατρού Νευρολόγου – πραγματογνώμονα της Εισαγγελίας Πειραιά ..., συνταχθείσα κατόπιν εντολής του πληρεξουσίου δικηγόρου της ενάγουσας, στην οποία, σε απάντηση του ερωτήματος «Ποια η πιθανότητα εμφάνισης εγκεφαλοπάθειας Wernicke, επιλεγμένη με οργανικό ψυχοσύνδρομο, καθώς και πολυνευροπάθειας μετά από πρόσφατη χειρουργική επέμβαση για απώλεια βάρους στα πλαίσια κακοήθους παχυσαρκίας (ειδικότερα laparoscopic sleeve gastrectomy) και εάν αυτές οι επιπλοκές είναι γνωστές στην ιατρική βιβλιογραφία και μπορούν να διαγνωστούν και να αντιμετωπιστούν εγκαίρως», ο ανωτέρω ιατρός αναφέρει, μεταξύ άλλων, τα εξής: «Σύμφωνα με την βιβλιογραφία, η εμφάνιση πολυνευροπάθειας καθώς και εγκεφαλοπάθειας Wernicke (WE) έχουν σαφώς περιγραφεί ως γνωστές επιπλοκές των επεμβάσεων για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας (bariatric surgery). Η εγκεφαλοπάθεια τύπου Wernicke (WE) αποτελεί μία νοσολογική οντότητα, λόγω οξείας νευροψυχιατρικής διαταραχής, ακόμα και θανατηφόρα προκαλούμενη από την έλλειψη θειαμίνης, η οποία μπορεί να προληφθεί ή να αντιστραφεί εφόσον διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί στην αρχή της συμπτωματολογίας της. Εμφανίζεται συνήθως σε χρόνιους αλκοολικούς, αλλά και σε άλλες περιπτώσεις, όπως και μετά από κάθε είδους χειρουργική επέμβαση για απώλεια βάρους στα πλαίσια κακοήθους παχυσαρκίας, διότι αναπτύσσονται διάφορες αιτίες δυσαπορρόφησης και μειωμένης ικανότητας πρόσληψης θρεπτικών στοιχείων με επακόλουθες διατροφικές ελλείψεις θειαμίνης και άλλων απαραίτητων στοιχείων για τον οργανισμό. Η μελέτη της βιβλιογραφίας έχει αποδείξει την παρουσίαση εγκεφαλοπάθειας τύπου Wernicke μετά από επέμβαση τύπου sleeve gastrectomy, έστω και σε μικρό αριθμό που οφείλονται σε μετεγχειρητική υπερέμεση (δηλαδή συχνοί και παρατεταμένοι εμετοί) ή πτωχές διατροφικές συνήθειες ή και μη συμμόρφωση του ασθενή στις διαιτητικές οδηγίες. Καθώς αυξάνει ο αριθμός των μετεγχειρητικών περιπτώσεων της εγκεφαλοπάθειας WE, έχει εμφανιστεί στη βιβλιογραφία ο όρος bariatric beriberi. Οι ιατρικές μελέτες βασιζόμενες σε αυτοψίες επί θανατηφόρων περιστατικών δείχνουν ότι η συχνότητα τέτοιων περιστατικών έχει υποτιμηθεί (…). Η τυπική κλινική εικόνα της εγκεφαλοπάθειας WE παρουσιάζεται με οφθαλμοπληγία, αταξία, και μεταβολή της νοητικής και ψυχικής κατάστασης (σύγχυση, ευερεθιστότητα, διαταραχές της μνήμης κλπ), συμπτώματα με προοδευτική επιδείνωση. Η εικόνα όμως και με τα τρία αυτά συμπτώματα παρόντα εμφανίζεται πολύ σπάνια, στο 16-38% των περιπτώσεων, χωρίς έλλειψη κάποιου από τα ανωτέρω να αποκλείει την διάγνωση. Επιπλέον, άλλα συμπτώματα μπορούν να εμφανισθούν όπως διπλωπία, δυσαρθρία, δυσφαγία κλπ (…). Ως η πιο συχνή συμπτωματολογία ανάλογων επεμβάσεων για αντιμετώπιση παχυσαρκίας, συμπεριλαμβανομένου της Sleeve gastrectomy είναι αυτή της περιφερειακής νευροπάθειας η οποία εμφανίζεται συνηθέστερα με την μορφή πολυνευροπάθειας. Χαρακτηριστικό στις περιπτώσεις ασθενών με πολυνευροπάθεια είναι το αποτέλεσμα της νευροφυσιολογικής εξέτασης των άνω και κάτω άκρων (κινητικές και αισθητικές ταχύτητες αγωγής νεύρων και ηλεκτρομυογράφημα). Σε μελέτη μεταξύ 435 ασθενών που υπεβλήθησαν σε χειρουργική επέμβαση για απώλεια βάρους, οι 71 (16%) εμφάνισαν περιφερειακή νευροπάθεια, εκ των οποίων οι 27 πολυνευροπάθεια (…). Σε συνολικά 50 αναφερόμενες περιπτώσεις που αφορούσαν 96 ασθενείς με νευρολογικές επιπλοκές μετά από επέμβαση για αντιμετώπιση παχυσαρκίας, στους 60 (62%) υπήρξε περιφερειακή νευροπάθεια εκ των οποίων οι 40 (67%) εμφάνισαν πολυνευροπάθεια, ενώ στους 30 (31%) εμφανίστηκε συμπτωματολογία εγκεφαλοπάθειας WE. Συγκεκριμένα, σε 18 από 40 περιπτώσεις πολυνευροπάθειας (45%) η αιτία αποδόθηκε σε έλλειψη θειαμίνης. Τόσο η εγκεφαλοπάθεια όλο και η περιφερειακή νευροπάθεια αποδίδονται στην έλλειψη θειαμίνης, ακόμη και σε περιπτώσεις που υπάρχει από του στόματος χορήγηση Β1 (θειαμίνης) καθώς οι τυχόν παρατεταμένοι εμετοί μειώνουν την αποτελεσματική απορρόφησή της (…). Περιπτώσεις οι οποίες παρουσιάζονται με άτυπα νευρολογικά συμπτώματα έχουν περιγραφεί και γι’ αυτό το λόγο σύμφωνα με την βιβλιογραφία πρέπει να υπάρχει αυξημένη κλινική υποψία σε περιπτώσεις ασθενών που έχουν ιστορικό βαριατρικής επέμβασης και παρουσιάζουν εξελισσόμενη νευρολογική συμπτωματολογία. Η μαγνητική εγκεφάλου παρουσιάζει ευρήματα σε ένα ποσοστό περίπου 50% των περιπτώσεων για αυτό μια φυσιολογική μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου δεν αποκλείει την πιθανότητα ύπαρξης εγκεφαλοπάθειας WE (…). Για το λόγο αυτό στα πλαίσια της διαφορικής διάγνωσης (όταν δηλαδή συγχέεται με άλλες νοσολογικές οντότητες, εγκεφαλικά επεισόδια κτλ) για την έγκαιρη διάγνωση της εγκεφαλοπάθειας WE είναι ανάγκη να εξετάζονται παράλληλα άλλοι παράμετροι και ταυτόχρονα να χορηγείται θειαμίνη (λόγω του ιστορικού βαριατρικής επέμβασης) διότι η δραματική βελτίωση της νευρολογικης εικόνας επιβεβαιώνει τη διάγνωση (…). Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί η αναγκαιότητα εργαστηριακού ελέγχου της θειαμίνης προ της χορήγησης αυτής έστω και προφυλακτικά καθώς σε αντίθετη περίπτωση (λήψη εργαστηριακών μετά χορήγηση θειαμίνης ως επείγουσας αντιμετώπισης) εμφανίζονται τιμές εντός των φυσιολογικών ορίων, κάτι που μπορεί να δημιουργήσει λανθασμένα συμπεράσματα. Με βάση τα παραπάνω και σύμφωνα με την διεθνή βιβλιογραφία, αλλά και τις κατευθυντήριες διεθνείς οδηγίες, αποτελεί υποχρέωση των ιατρών που νοσηλεύουν ασθενείς με εξελισσόμενη νευρολογική συμπτωματολογία και με συνυπάρχον ιστορικό βαριατρικής επέμβασης και υπερέμεσης, να θέτει ως εκ των άμεσων προτεραιοτήτων τον αποκλεισμό ή την επιβεβαίωση ύπαρξης συνδρόμου Wernicke’s Encephalopathy, λόγω της πιθανής θανατηφόρας κατάληξης εάν μείνει αθεράπευτη (…). Συμπερασματικά, και απαντώντας στο ερώτημά σας, η εγκεφαλοπάθεια WE και η πολυνευροπάθεια αφορούν νοσολογική οντότητα που ακολουθούν καταστάσεις υπερέμεσης μετά από τη διαδρομή κάθε είδους βαριατρικής επέμβασης, συνεπεία πολυβιταμινικής ανεπάρκειας στα πλαίσια μετεγχειρητικού συνδρόμου δυσαπορρόφησης», θ) την επιστημονική εργασία (Case Report) που υπογράφεται από τους ιατρούς ... ... και ... ... και δημοσιεύθηκε σε διαδικτυακό επιστημονικό περιοδικό στις 07.09.2014 με τίτλο «A fatal case of Wernicke’s Encephalopathy after sleeve gastrectomy for morbid obesity», ι) το από 29 Μαρτίου 2013 Πόρισμα ΕΔΕ του Πλοιάρχου ..., συνοδευόμενο από τις μαρτυρικές καταθέσεις των ... ..., ... ..., …. και ….., σύμφωνα με το οποίο «δεν προκύπτουν πειθαρχικές ευθύνες λόγω πλημμελούς εκτέλεσης ιατρικών καθηκόντων και η ενημέρωση τόσο του ίδιου του ασθενούς όσο και των συγγενών του ήταν πλήρης και λεπτομερής, τόσο προεγχειρητικά όσο και κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του στο νοσοκομείο», λαμβάνοντας υπόψη ότι «οι βαριατρικές επεμβάσεις, ιδιαίτερα οι δυσαπορροφητικές μπορεί να προκαλέσουν σε συνδυασμό με κακή διατροφή εγκεφαλοπάθεια και δεδομένου ότι τα στοιχεία που εξάγονται από το φάκελο ατομικού ιστορικού ασθενούς (παχυσαρκία, αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, άπνοια στον ύπνο) είναι ικανά για να δικαιολογήσουν μια αρνητική εξέλιξη στην πορεία του ασθενή με την εμφάνιση οποιασδήποτε επιπλοκής κατά τη νοσηλεία του, συνάγεται ότι ο ασθενής αυτός κατατασσόταν στην κατηγορία ασθενών υψηλού κινδύνου», ια) την από 24.04.2014 Έκθεση Εξέτασης του Μάρτυρα …., Ιατροδικαστή – Ιατρού Δημόσιας Υγείας που ελήφθη στο πλαίσιο προκαταρκτικής εξέτασης ενόψει της Ποινικής Δίκης, στην οποία ο ανωτέρω δήλωσε ότι η τελική αιτία θανάτου του συζύγου της ενάγουσας είναι η πολυοργανική ανεπάρκεια λόγω της εγκεφαλοπάθειας και της πολυήμερης παραμονής του στη ΜΕΘ και της προσβολής του από ενδονοσοκομειακά μικρόβια και κυρίως από το acinetobacter b, ωστόσο, δεν μπορεί με ασφάλεια να αποδώσει τον θάνατο του ανωτέρω στην εγκεφαλοπάθεια Wernicke, κάτι που απαιτεί εκτίμηση από νευρολόγο, ιβ) το υπ’ αριθμ. …. Κλητήριο Θέσπισμα του Εισαγγελέα του Ναυτοδικείου Πειραιώς με το οποίο παραπέμπονται σε δίκη ενώπιον του Πενταμελούς Ναυτοδικείου Πειραιώς, οι Πλοίαρχοι ... ... και ... ... για να δικαστούν για την πράξη της ανθρωποκτονίας μη οικείου τους από αμέλεια με παράλειψη και ιγ) την ….2018 έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή της περιφέρειας του Εφετείου Αθηνών με έδρα το Πρωτοδικείο Αθηνών ….

Επειδή, αντιθέτως, το Ελληνικό Δημόσιο, με την από 13.06.2019 έκθεση απόψεων του ... Αθηνών και το υπόμνημά του ζητεί την απόρριψη της αγωγής ως νόμω και ουσία αβάσιμης, προβάλλοντας ότι με την υπ’ αριθμόν 436/2016 αμετάκλητη απόφαση του Πενταμελούς Ναυτοδικείου Πειραιά οι ιατροί ... ... και ... ... κηρύχθηκαν αθώοι ελλείψει των στοιχείων της πράξης που τους καταλογίστηκε, με την αιτιολογία ότι: «…από το σύνολο της αποδεικτικής διαδικασίας δεν κατέστη δυνατό να διαπιστωθεί η αιτία θανάτου, όμως συνάγεται με ασφάλεια ότι ο θάνατος δεν οφείλεται σε αμελή συμπεριφορά των ιατρών, οι οποίοι έπραξαν ότι ήταν δυνατόν και όφειλαν στα πλαίσια της ιατρικής επιστήμης και τέχνης και συνεπώς δεν προκύπτει η παράλειψη κάποιας οφειλόμενης πράξης εκ μέρους τους», η δε απόφαση αυτή, κατά τους ισχυρισμούς του εναγομένου, δεσμεύει το Δικαστήριο κατά τη διάταξη του άρθρου 5 παρ. 2 ΚΔΔ. Περαιτέρω, ισχυρίζεται ότι οι ανωτέρω ιατροί ενήργησαν lege artis κατά την περίοδο νοσηλείας του θανόντος στο ... Αθηνών, δίχως να επιδείξουν καμία παράνομη και υπαίτια (αμελή) συμπεριφορά, η οποία να ήταν ικανή, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας και κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων να οδηγήσει αιτιωδώς στο τελικώς επελθόν επιζήμιο αποτέλεσμα. Προς απόδειξη των ισχυρισμών του προσκομίζει, μεταξύ άλλων: α) την υπ’ αριθμόν 436/2016 απόφαση του Πενταμελούς Ναυτοδικείου Αθηνών, με την οποία κρίθηκε ότι: «Από το σύνολο της αποδεικτικής διαδικασίας δεν κατέστη δυνατόν να διαπιστωθεί η αιτία θανάτου του ... ..., η οποία δυστυχώς παραμένει άγνωστη μέχρι σήμερα, όμως συνάγεται με ασφάλεια ότι ο θάνατός του την 5-1-2013 στη ΜΕΘ του ΝΝΑ δεν οφείλεται σε αμελή συμπεριφορά των κατηγορουμένων, οι οποίοι έπραξαν ό,τι ήταν δυνατό και όφειλαν στα πλαίσια της ιατρικής επιστήμης και τέχνης, συνεπώς, δεν προκύπτει η παράλειψη κάποιας οφειλόμενης πράξης εκ μέρους τους και για το λόγο αυτό δεν στοιχειοθετείται η πράξη της ανθρωποκτονίας από αμέλεια μη οικείου με παράλειψη που τους αποδίδεται. Κατόπιν τούτων, κατά την πλειοψηφούσα γνώμη των μελών του Δικαστηρίου, αμφότεροι οι κατηγορούμενοι πρέπει να κηρυχθούν αθώοι για την πράξη της ανθρωποκτονίας από αμέλεια μη οικείου με παράλειψη για την οποία κατηγορείται έκαστος εξ αυτών, η οποία (πράξη) φέρεται ότι τελέστηκε στο ΝΝΑ για τον μεν πρώτο κατηγορούμενο (... ...) εντός του από 08.11.2015 έως 03.12.2012 χρονικού διαστήματος, για τον δε δεύτερο κατηγορούμενο (... ...) εντός του από 03.12.2012 έως 12.12.2012 χρονικού διαστήματος ελλείψει των στοιχείων της πράξεως. Κατά τη γνώμη όμως δύο μελών του Δικαστηρίου, και συγκεκριμένα του Προέδρου Αναθεωρητή Γ΄ …. και του Ναυτοδίκη Αρχιπλοιάρχου ΠΝ …. ..., ο πρώτος κατηγορούμενος (Πλοίαρχος (ΥΙ) ΠΝ ... ...) πρέπει να κηρυχθεί ένοχος για την πράξη της ανθρωποκτονίας από αμέλεια (…). Ένα μέλος του Δικαστηρίου και συγκεκριμένα ο Πρόεδρος αυτού Αναθεωρητής Γ΄ ... έχει την άποψη ότι και ο δεύτερος κατηγορούμενος (Αρχιπλοίαρχος (ΥΙ) ... – ...) πρέπει να κηρυχθεί ένοχος για την πράξη της ανθρωποκτονίας μη οικείου από αμέλεια (…)», β) την υπ’ αριθμ. Φ….. βεβαίωση της Γραμματείας του Ναυτοδικείου Πειραιώς περί μη άσκησης ενδίκου μέσου κατά της ανωτέρω απόφασης, γ) το υπ’ αριθμ. …. έγγραφο της Εισαγγελίας Αναθεωρητικού Δικαστηρίου περί απόρριψης του αιτήματος για άσκηση έφεσης κατά της ανωτέρω απόφασης, δ) την από 12.02.2019 υπηρεσιακή αναφορά του ... ..., και την από 06.03.2019 ‘’απάντηση’’ του Δήμου – ... ..., και ε) τον αναλυτικό ιατρικό φάκελο του ... ... στο ... Αθηνών.

Επειδή, εξάλλου, στον ως άνω προσκομισθέντα ενώπιον του Δικαστηρίου ιατρικό φάκελο του θανόντος στο ... Αθηνών, περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα εξής έγγραφα: 1) «Φύλλο Ασθενούς» του θανόντος στην Νευρολογική Κλινική του ... Αθηνών, η ημερομηνία σύνταξης του οποίου δεν προκύπτει, καλύπτει δε την πορεία νόσου του θανόντος μέχρι και 03.12.2012, στο οποίο καταγράφονται τα εξής: «ΑΙΤΙΑ ΕΙΣΟΔΟΥ: ΔΙΠΛΩΠΙΑ – ΖΑΛΗ - ΟΦΘΑΛΜΟΠΛΗΓΙΑ, - ΠΑΡΟΥΣΑ ΝΟΣΟΣ: Ο ασθενής διεκομίσθη στη νευρολογική κλινική από τη Β' Χειρουργική κλινική όπου νοσηλευόταν από 23/11 λόγω ζάλης, εμέτων και καταβολής από 15ημέρου, σε έδαφος επιμήκους γαστρεκτομής διενεργηθείσας προ 2μήνου λόγω αντιμετώπισης κακοήθους παχυσαρκίας. Τις τελευταίες πέντε περίπου ημέρες της νοσηλείας του αναφέρεται ζάλη και διπλωπία και λόγω αυτών των συμπτωμάτων ζητήθηκε νευρολογική εκτίμηση. Εκτιμήθηκε στις 30/11 και διαπιστώθηκε διαπυρηνική οφθαλμοπληγία με προσβολή της οριζόντιας βλεμματικής κίνησης και αδυναμία αριστερού άνω άκρου. Συνεστήθη η άμεση διενέργεια αξονικής τομογραφίας εγκεφάλου, στην οποία δεν αναδείχθηκαν παθολογικά ευρήματα, όπως και υπερηχογραφικός έλεγχος των αγγείων τραχήλου, από τον οποίο αναδείχθηκαν μόνο ήπιες και μικρής έκτασης ινοαποτιτανωμένες αθηρωματικές αλλοιώσεις κυρίως στους βολβούς και στις εκφύσεις αμφοτερόπλευρων των έσω καρωτίδων, χωρίς αξιόλογες αιμοδυναμικές διαταραχές. Εν συνεχεία ο ασθενής υποβλήθηκε σε μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου, από την οποία λήφθηκαν μόνο τομές DWI προς άμεσο αποκλεισμό οξείας ισχαιμικής βλάβης, εξέταση στην οποία επίσης δεν απεικονίστηκαν παθολογικά στοιχεία. Έγινε ενδοφλέβια χορήγηση μαννιτόλης, ωστόσο τις επόμενες ημέρες η συμπτωματολογία παρέμεινε και επιπλέον παρουσιάστηκε γενικευμένη αδυναμία. Διενεργήθηκε πλήρης μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου στο Λευκό Σταυρό, τα αποτελέσματα της οποίας εκκρεμούν κι ο ασθενής διεκομίσθη στη νευρολογική κλινική προς περαιτέρω διερεύνηση και αντιμετώπιση της συμπτωματολογίας του. - Α.Ν.Ε. ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ: Ασθενής σε εγρήγορση, προσανατολισμένος σε τόπο, χρόνο, εαυτό. Δεξιόχειρας. Παχύσαρκος. Δυσχέρεια βάδισης λόγω της έντονης ζάλης και της γενικευμένης αδυναμίας. Ανώτερες λειτουργίες: Χωρίς παθολογικά ευρήματα Εγκεφαλικές συζυγίες: Πάρεση οριζόντιας βλεμματικής κίνησης οφθαλμών, εντονότερη κατά την απαγωγή κάθε οφθαλμού. Σακκαδικές κινήσεις στην έσω και έξω στροφή. Ήπιος κάθετος εξαντλούμενος νυσταγμός. Λοιπές συζυγίες κφ. Μακρές οδοί: Γενικευμένη αδυναμία άνω και κάτω άκρων (4/5), ΤΑ ζωηρές ομότιμα, πέλματα καμπτικά άμφω, δεν εξετάστηκε η ισορροπία, η στάση και η βάδιση. Περιφερικό Νευρικό Σύστημα: ΚΦ. - ΑΤΟΜΙΚΟ ΑΝΑΜΝΗΣΤΙΚΟ: Sleve λαπαροσκοπική γαστρεκτομή, Παχυσαρκία, Σακχαρώδης διαβήτης τύπου ΙΙ, Παλαιό αναφερόμενο ΑΕΕ προ 15ετίας περίπου. – ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ: Ισχαιμικό ΑΕΕ, ΧΚΕ, Απομυελινωτική νόσος, Σύνδρομο Miller-Fischer, Μυασθένεια. – ΠΙΘΑΝΟΤΕΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ: Μυασθένεια. - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ: MRI εγκεφάλου (3/12, Λευκός Σταυρός), Anti-Musk, anti-AchR, Anti-GM1, ΟΝΠ, Ολιγοκλωνικές μπάντες-δείκτης lgG Μ/Β έλεγχος, Ν/Ψ έλεγχος. - ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ: (…) - ΠΟΡΕΙΑ ΝΟΣΟΥ: 30/11/2012 Triplex αγγείων τραχήλου (κος Γενίτσαρης): Μικρής έκτασης και πάχους ινοαποτιτανωμένες αθηρωματικές αλλοιώσεις κυρίως στους βολβούς και στις εκφύσεις των έσω καρωτίδων άμφω, οι οποίες δεν προκαλούν σημαντικά αιμοδυναμικά φαινόμενα. CT εγκεφάλου: Χωρίς οξείες αλλοιώσεις, MRI εγκεφάλου- ακολουθία DWI: χωρίς εικόνα πρόσφατης ισχαιμίας. 03/12/2012 Γενικευμένη αδυναμία. – ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ: Amp Losec S:1x2 lnj lvor 3500 iu, s:1x1, Amp Primperan, S:1x3, Amp Zofron επί εμέτων, Tb Zithromax 500mg, S:1/2x3, Tb Lasix 40 mg 1x1, 2 lt D/w 5% με 6Na, 4k, 100 Dipeptiven, Amp Mannitol 80cc 1x4, Όσον αφορά στην αντιδιαβητική αγωγή, έχει τεθεί υπό πρωτόκολλο ινσουλίνης (λάμβανε Glucophage). ΑΛΛΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ:», 2) 2ο, όμοιο με το ανωτέρω, «Φύλλο Ασθενούς» του θανόντος στην Νευρολογική Κλινική του ... Αθηνών, που καλύπτει την πορεία νόσου του θανόντος μέχρι και 10.12.2012, στο οποίο περιλαμβάνονται πανομοιότυπες εγγραφές στα ανωτέρω πεδία, πλην όμως στο πεδίο «ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ», περιλαμβάνονται επιπλέον, οι εγγραφές «Αλλαντίαση» και «Ψυχιατρικά αίτια», ενώ αναφορικά με την πορεία της νόσου αναφέρονται, επιπλέον, τα εξής: «03/12/2012: Εγκατάσταση γενικευμένης αδυναμίας, αδυναμίας βλεφαρικής σύγκλεισης, παραμένει η οφθαλμοπληγία. Διενέργεια πλήρους μαγνητικής τομογραφίας (Λευκός Σταυρός), 04/12/2012: Αποτέλεσμα MRI: φυσιολογική εξέταση, χωρίς ανάδειξη απομυελινωτικών εστιών, πρόσφατων ισχαιμικών αλλοιώσεων ή ΧΚΕ. Μικροϊσχαιμικές αλλοιώσεις χρόνιες. Neostigmin test αρνητικό. Έναρξη Mestinon 1x4. Κλινική επιδείνωση. Διενέργεια ΟΝΠ: κύτταρα Ο, λεύκωμα 78, γλυκόζη 93, LDH 18,9. Αποστολή anti-Musk, anti-AchR, GM1, GM2 στο Pasteur. Τέθηκε Foley, αέρια αίματος με σημεία υποκαπνίας λόγω ταχύπνοιας. Τέθηκε Venturi 35%. Αέρια αίματος φυσιολογικά. Διενέργεια CT εγκεφάλου-θώρακα χωρίς ανάδειξη παθολογικών ευρημάτων. 06/12/2012: CT άνω-κάτω κοιλίας: Εμφάνιση παραλυτικού ειλεού. Χορήγηση Dulcolax 1x3, ετέθη Levin. Ουδέν ΡΟ. Καλά ζωτικά σημεία, φυσιολογικά αέρια, καλός κορεσμός με ρινικούς καθετήρες. ΗΕΓ: Διάγραμμα βραδύ, ΗΜΓ (κος ........): χωρίς παθολογικά ευρήματα, Ετέθη κεντρική φλεβική γραμμή (σφαγίτιδα) ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ: Γενικευμένη αδυναμία, οφθαλμοπληγία, αδυναμία σύγκλεισης βλεφάρων, ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ, βυθιότητα, μείωση ΤΑ αντανακλάσεων, έμετοι, ταχυκαρδία, αυξημένη ΑΠ, παραλυτικός ειλεός (διαταραχή ΑΝΣ), 09/12/2012: Το πρωί περί τις 08.30 εμφάνισε επεισόδιο βολβοστροφής, αναφερόμενης τονικής σύσπασης άκρων, κυάνωσης, εξόδου αφρωδών πτυέλων από το στόμα και τη μύτη και χοριοαθετωσικών κινήσεων (κος ... παρών). Έγινε έναρξη αγωγής με Depakine. Αφαιρέθηκε από τον ασθενή το Levin. Έγιναν επανειλημμένες ανεπιτυχείς προσπάθειες από εφημερεύοντα παθολόγο και γαστρεντερολόγο για τοποθέτηση νέου. Λόγω του ειλεού, έναρξη Primperan 1x3 ίν (κος ...). Από 8/12 έναρξη Cernevit 1x3, Articlox 1x1 im., 10/12/2012: Τέθηκε Levin από γαστρεντερολόγους υπό ενδοσκόπηση. Διακοπή Mestinon, μείωση Prezolon σε 1x2 ίν. Έναρξη Neurobion 2x3 iv, tb Calcioral-D3, caps Eviol 200 mg 1X2 ΡΟ. Έναρξη παρεντερικής σίτισης. Εστάλησαν σε Βιοϊατρική δείγματα για μέτρηση βιταμινών 1,25-D3, Α, Β1, B2, B6, Ε», και περιλαμβάνονται επιπλέον εγγραφές στο πεδίο της Φαρμακευτικής Αγωγής, 3) 3ο, όμοιο με τα ανωτέρω, Φύλλο Ασθενούς του θανόντος, που καλύπτει την πορεία νόσου του μέχρι και 12.12.2012, στο οποίο καταγράφεται, στο πεδίο «ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ», η διάγνωση «Υποβιταμίνωση λόγω δυσαπορρόφησης», στο δε πεδίο «ΠΙΘΑΝΟΤΕΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ» καταγράφεται «Υποβιταμίνωση Β1», ενώ στο πεδίο αναφορικά με την πορεία της νόσου αναφέρονται, επιπλέον των ανωτέρω εγγραφών, τα εξής: «11/12/2012: Αδιαφοροποίητη εικόνα νευρολογικώς. 1η ημέρα λήψης 1500mg θειαμίνης. Στις 10/12 έλαβε 800μγ διότι τόσα υπήρχαν στο νοσοκομείο διαθέσιμα. Ειδοποιήθηκαν οι συγγενείς και έφεραν από εξωτερικό φαρμακείο. Ενεργήθηκε, 12/12/2012: Εμφάνιση πυρετού έως 38,2. Διενέργεια CT θώρακος (κος Πιτσούλης) με ανάδειξης σημαντικής πύκνωσης στο ΔΕ κάτω λοβό. Έναρξη Zinacef /Dalacin iv. 2η ημέρα λήψης 1500 μγ Neurobion, χωρίς ουσιαστική μεταβολή. Θετικός στο ισοζύγιο υγρών. Μείωση Prezolon σε 1x1 Προφορική απάντηση από Pasteur, αρνητικοί υποδοχείς ACH». 4) το από 30.11.2012 έγγραφο με τίτλο «Διασυνδετική Ιατρική – Νευρολογική Εκτίμηση» που υπογράφεται από τον Δ/ντη Νευρολογικής κλινικής ΔΔ ... και την ειδικευόμενη νευρολόγο ..., απευθυνόμενο προς την Β’ Χειρουργική Κλινική του ΝΝΑ, στο οποίο μεταξύ άλλων, αναφέρονται τα εξής: «Παρούσα νόσος: Πρόκειται για ασθενή 50 ετών ο οποίος εισήχθη στην Β’ Χειρουργική Κλινική λόγω γενικευμένης αδυναμίας, υπότασης, καταβολής, εμετών και αφυδάτωσης, συμπτώματα και σημεία εγκατεστημένα από δεκαπενθημέρου, στο πλαίσιο Sleeve λαπαροσκοπικής γαστρεκτομής λόγω αντιμετώπισης κακοήθους παχυσαρκίας, επέμβασης διενεργηθείσας προ διμήνου. Παράλληλα τις τελευταίες δύο ημέρες αναφέρεται ζάλη και διπλωπία. Ως εκ τούτου ζητήθηκε νευρολογική εκτίμηση. Ατομικό ιστορικό: … Αντικειμενική νευρολογική εξέταση: Ο ασθενής είναι πλήρως προσανατολισμένος στο χώρο, στον χρόνο και εαυτό. Είναι περιπατητικός. Παχύσαρκος. Δεξιόχειρας. Ανώτερες λειτουργίες: Χωρίς παθολογικά ευρήματα. Εγκεφαλικές συζυγίες: Πάρεση οριζόντιας κίνησης οφθαλμών. Σακκαδικές κινήσεις στην έσω και έξω στροφή. Ήπιος κάθετος νυσταγμός. Μακρές οδοί: Σημείο Barre άνω άκρων αριστερά. Περιφερικό Νευρικό Σύστημα: ΚΦ. Εκτίμηση και χειρισμός: Πρόκειται για ασθενή 50 ετών, ο οποίος παρουσιάζει διαπυρηνική οφθαλμοπληγία με προσβολή της οριζόντιας κίνησης και αδυναμία αριστερού άνω άκρου. Συστήθηκε η άμεση διενέργεια αξονικής τομογραφίας εγκεφάλου, στην οποία δεν αναδείχθηκαν παθολογικά ευρήματα, όπως και υπερηχογραφικός έλεγχος των αγγείων τραχήλου, από τον οποίο αναδείχθηκαν μόνο ήπιες και μικρής έκτασης ινοαποτιτανωμένες αθηρωματικές αλλοιώσεις κυρίως στους βολβούς και στις εκφύσεις αμφοτεροπλεύρων των έσω καρωτίδων που όμως δεν προκαλούν αιμοδυναμικές διαταραχές. Εν συνεχεία ο ασθενής υποβλήθηκε σε μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου, από την οποία λήφθηκαν μόνο τομές προς άμεσο αποκλεισμό οξείας ισχαιμικής βλάβης, εξέταση στην οποία επίσης δεν απεικονίστηκαν παθολογικά στοιχεία. Παρ' όλο που οι διενεργηθείσες εξετάσεις ήταν αρνητικές παθολογικών ευρημάτων, βασιζόμενοι στην κλινική εικόνα του ασθενούς θεωρείται πως πρόκειται περί διαπυρηνικής οφθαλμοπληγίας, ισχαιμικής πιθανότατα αιτιολογίας. Συστήνονται: Διενέργεια MRI εγκεφάλου, Άμεσος έλεγχος θυρεοειδικής λειτουργίας, Άμεσος προσδιορισμός ΝΗ3 (αμμωνίας) αίματος, Mannitol 250cc άπαξ σε έκχυση τριάντα λεπτών. Ακολούθως συστηματική λήψη mannitol 125ccΧ4 έως την Δευτέρα που θα πραγματοποιηθεί επανεξέταση, Διατήρηση καλής διούρησης, Επανεξέταση Δευτέρα 03/12/12», 5) Ημερήσιο Φύλλο Νοσηλείας του θανόντος στην Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του ... Αθηνών, από 04.01.2013, στην οποία αναγράφεται ως Αιτία Εισόδου «Οξεία αναπνευστική ανεπάρκεια» και στο πεδίο «Διάγνωση Νοσηλείας», μεταξύ άλλων, περιλαμβάνεται «Εγκεφαλοπάθεια Wernicke, Σ.Δ», 6) αντίγραφο Διοικητικού Εξιτηρίου του τμήματος Κίνησης Ασθενών του ... Αθηνών, με ημερομηνία 07.01.2013, στο οποίο μεταξύ άλλων, στο πεδίο «Διάγνωση Εξόδου κατά ICD 10» αναγράφονται τα εξής: «Α22Μα Λοιμώξεις/φλεγμονές του αναπνευστικού με καταστροφικές (συστηματικές) επιπλοκές, Ε50 Έλλειψη βιταμίνης Α, Ε51.2 Εγκεφαλοπάθεια του Wernicke, Ε53.1 Ανεπάρκεια πυροδοξίνης, Ε55 Έλλειψη βιταμίνης D, Ε64 Συνέπειες του υποσιτισμού και άλλες διατροφικές ελλείψεις, Ε54 Ανεπάρκεια ασκορβικού οξέος, Ε55.9 Ανεπάρκεια βιταμίνης D, μη καθορισμένη, J16 Πνευμονία που οφείλεται σε άλλους λοιμογόνους παράγοντες που δεν ταξινομείται αλλού. Έκβαση Νοσηλείας: Θάνατος», και 7) αποτελέσματα εξετάσεων με ημερομηνία 21.12.2012 που υπογράφονται από τον ιατρό Βιοπαθολόγο της ... ... ..., στα οποία αποτυπώνονται οι τιμές: Βιταμίνη Β1 (Θειαμίνη): 107 - Φυσιολογική Τιμή 28-85 μg/l, Βιταμίνη Β6 (Πυριδοξίνη): 46,0 – Φυσιολογική Τιμή 8.7 – 27.2 μg/l, Βιταμίνη Β2 (Ριβοφλαβίνη), Πλάσματος: 34,1 – Φυσιολογική Τιμή 3-15 μg/L».

Επειδή, με την υπ’ αριθμ. 3764/2022 προδικαστική απόφασή του, το Δικαστήριο διέλαβε, καταρχάς, οριστική κρίση περί του παραδεκτού άσκησης της αγωγής (σκέψη 2) και περί της μη δέσμευσής του, κατά τα αναφερόμενα στις σκέψεις 5 και 6 της ανωτέρω απόφασης, από την υπ’ αριθμόν 436/2016 αμετάκλητη αθωωτική απόφαση του Πενταμελούς Ναυτοδικείου Πειραιά, την οποία οφείλει ωστόσο να λάβει σοβαρά υπόψη του και να συνεκτιμήσει κατά την εξαγωγή της δικής του κρίσης, απορρίπτοντας τον περί του αντιθέτου ισχυρισμό του εναγομένου ως αβάσιμο. Περαιτέρω, το Δικαστήριο έκρινε ότι αδυνατεί να σχηματίσει πλήρη δικανική πεποίθηση και να διαγνώσει με ασφάλεια, εάν, κατά την εν γένει αντιμετώπιση του ένδικου ιατρικού περιστατικού από τους ιατρούς του εναγομένου, εφαρμόσθηκαν πλήρως οι γενικώς παραδεδεγμένοι κανόνες της ιατρικής επιστήμης και τέχνης και κυρίως εάν στον θάνατο του συζύγου της ενάγουσας συνετέλεσε κάποια αμέλεια ή παράλειψη από το ιατρικό προσωπικό του εναγομένου, σε σχέση με όσα όφειλε και μπορούσε να πράξει, καθότι για την ασφαλή διάγνωση της ένδικης διαφοράς απαιτούνται ειδικές ιατρικές γνώσεις, αφενός ιατρού – χειρούργου και αφετέρου ιατρού – νευρολόγου. Με βάση τα ανωτέρω το Δικαστήριο, με την 3764/2022 απόφασή του διέταξε, κατ’ εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 159 επ. του ΚΔΔ, τη συμπλήρωση των αποδείξεων με τη διενέργεια πραγματογνωμοσύνης, διορίζοντας προς τούτο πραγματογνώμονα, τον ... ... του ..., Γενικό Χειρουργό, ο οποίος περιλαμβανόταν στον οριστικό κατάλογο πραγματογνωμόνων του έτους 2022, που καταρτίστηκε με την υπ’ αριθ. 3119/2021 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών (διαδικασία εκουσίας δικαιοδοσίας) και ο οποίος υποχρεώθηκε, αφού μελετήσει το ιστορικό της υπόθεσης και λάβει υπόψη του όλα τα στοιχεία του φακέλου της δικογραφίας, καθώς και ζητώντας πληροφορίες από τους διαδίκους ή όσα τυχόν στοιχεία και έγγραφα ήθελε ο ίδιος κρίνει απαραίτητα, έχοντας προς τούτο τα προβλεπόμενα στο άρθρο 163 του Κ.Δ.Δ. δικαιώματα, να συντάξει αιτιολογημένη έκθεση, στην οποία να διατυπώσει τη γνώμη του για τα εξής ζητήματα: 1. Πού οφείλεται η εμφάνιση συνεχιζόμενων εμετών στον ... ... μετά την έναρξη της ελεύθερης τροφής; 2. Ποια ήταν η ενδεδειγμένη κατά τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης αντιμετώπιση του συμπτώματος των συνεχιζόμενων εμετών, δεδομένου του ιστορικού του ... ...; 3. Σε ποιες ιατρικές ενέργειες όφειλε να προβεί ο ιατρός ... ... για την αντιμετώπιση των εμετών που εμφάνισε ο θανών και σε ποιο χρονικό σημείο μετά την εμφάνισή τους; 4. Ενδείκνυται η χορήγηση συμπληρωμάτων διατροφής - βιταμινών σε άτομα που έχουν υποβληθεί σε sleeve gastrectomy; Εάν ναι, σε ποιες περιπτώσεις και σε ποιο χρονικό σημείο της μετεγχειρητικής πορείας του ασθενούς; 5. Οι συνεχιζόμενοι εμετοί που εμφάνισε ο ... ... ήταν δυνατό να προκαλέσουν σε αυτόν μετεγχειρητική πολυβιταμινική ανεπάρκεια; Εάν ναι ποιος ήταν ο ενδεδειγμένος τρόπος αντιμετώπισής της; 6. Η επανεισαγωγή του ... ... στο ... Αθηνών δεκαπέντε ημέρες μετά την έναρξη των εμετών και κατόπιν εμφάνισης συμπτωμάτων ζάλης και καταβολής δυνάμεων ήταν έγκαιρη; 7. Με βάση την διαρκώς επιδεινούμενη κλινική εικόνα που παρουσίαζε ο θανών μετά την εισαγωγή του στο ... Αθηνών στις 23.11.2012, η διαγνωστική και θεραπευτική διαδικασία που ακολουθήθηκε ήταν συμβατή με τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης; 8. Η εντατική ενδοφλέβια χορήγηση θεραπείας υποκατάστασης με πολυβιταμινούχα σκευάσματα και ιδίως θειαμίνης, καθώς και η τοποθέτηση levin ήταν απαραίτητες ιατρικές ενέργειες, ενόψει της κατάστασης της υγείας του συζύγου της ενάγουσας και εάν ναι, διενεργήθηκαν εγκαίρως; 9) Η επιδείνωση της υγείας του ... ... και εν τέλει ο θάνατός του θα μπορούσαν να αποφευχθούν εάν η εισαγωγή του στο Νοσοκομείο είχε λάβει χώρα σε πρότερο χρονικό διάστημα; 10. Ποια ήταν η ακριβής αιτία θανάτου του ... ...; Επιπλέον, το Δικαστήριο διόρισε ως πραγματογνώμονα τον ... ... του …, νευρολόγο, ομότιμο καθηγητή νευρολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, ο οποίος περιλαμβανόταν στον οριστικό κατάλογο πραγματογνωμόνων του έτους 2022, που καταρτίστηκε με την υπ’ αριθ. 3119/2021 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών (διαδικασία εκουσίας δικαιοδοσίας) και ο οποίος υποχρεώθηκε, ομοίως, να συντάξει αιτιολογημένη έκθεση, στην οποία να διατυπώσει τη γνώμη του για τα εξής ζητήματα: 1. Πού αποδίδονται τα νευρολογικής φύσης συμπτώματα του θανόντος και ποια η ενδεδειγμένη αντιμετώπιση αυτών; 2. Η συμπερίληψη της εγκεφαλοπάθειας Wernicke στην διάγνωση και η έναρξη θεραπευτικής αγωγής για την αντιμετώπισή της ήταν έγκαιρη; 3. Η εντατική ενδοφλέβια χορήγηση θεραπείας υποκατάστασης με πολυβιταμινούχα σκευάσματα και ιδίως θειαμίνης, καθώς και η τοποθέτηση levin ήταν απαραίτητες ιατρικές ενέργειες, και εάν ναι, διενεργήθηκαν εγκαίρως; 4. Με βάση την διαρκώς επιδεινούμενη κλινική εικόνα που παρουσίαζε ο θανών μετά την εισαγωγή του στην νευρολογική κλινική στις 03.12.2012, η διαγνωστική και θεραπευτική διαδικασία που ακολουθήθηκε ήταν συμβατή με τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης; 5. Η χορήγηση θειαμίνης (βιταμίνης Β1) σε πρότερο χρόνο θα μπορούσε να αναστρέψει την διαρκώς επιδεινούμενη κατάσταση της υγείας του ... ... ώστε να αποφευχθεί ο θάνατός του; 6. Ποια ήταν η ακριβής αιτία θανάτου του ... ...; Τέλος, το Δικαστήριο διέταξε, επιπλέον, την προσκόμιση εκ μέρους της ενάγουσας δημοσίου εγγράφου από το οποίο να προκύπτει η συγγενική της σχέση με τον θανόντα κατά τον χρόνο θανάτου του.

Επειδή, στις 14.06.2022 κατατέθηκε ενώπιον της Γραμματείας του Δικαστηρίου η με αριθμό …./2022 Έκθεση Δήλωσης Διορισμού Τεχνικού Συμβούλου, σύμφωνα με το άρθρο 167 του ΚΔΔ, και ορίσθηκαν τεχνικοί σύμβουλοι του εναγομένου ο νευρολόγος ... του …., πλοίαρχος Π. και ο γενικός χειρουργός ... ... του ..., . Ακολούθως, με την 14206/07.10.2022 απόφαση του Δικαστηρίου εν συμβουλίω (κατ’ άρθρο 160 παρ. 5 του ΚΔΔ), λαμβάνοντας υπόψη ότι ο διορισθείς πραγματογνώμονας ... ... του …, στον οποίο είχε κοινοποιηθεί η 3764/2022 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου στις 06.04.2020, δεν εμφανίστηκε προκειμένου να αναλάβει τα καθήκοντά του, δήλωσε δε τηλεφωνικώς, στις 19.09.2020, στην Γραμματεία του Δικαστηρίου ότι δεν προτίθεται να προσέλθει το Δικαστήριο προκειμένου να ορκισθεί και να αναλάβει τα καθήκοντά του, το Δικαστήριο αντικατέστησε αυτεπάγγελτα τον ανωτέρω πραγματογνώμονα, διορίζοντας τον ιατρό – νευρολόγο ... ... του ..., ο οποίος περιλαμβανόταν στον οριστικό κατάλογο των πραγματογνωμόνων του έτους 2022, που καταρτίστηκε με την 3119/2021 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών.

Επειδή, ο διορισθείς πραγματογνώμονας ... ..., Γενικός Χειρουργός, ανέλαβε τα καθήκοντά του στις 12.05.2022 (βλ. του ΠΡΟ …..2022 Πρακτικό Ανάληψης Καθηκόντων Πραγματογνώμονα και Ορκωμοσία Πραγματογνώμονα), σε εκτέλεση δε της ως άνω προδικαστικής απόφασης του Δικαστηρίου κατέθεσε, στις 10.10.2023, την συνταχθείσα πραγματογνωμοσύνη (βλ. την ….2023 Πράξη Κατάθεσης Πραγματογνωμοσύνης), στην οποία διέλαβε τα εξής: « … Μετά την ανάγνωση των εγγράφων της δικογραφίας, συμπεραίνω τα εξής: Ο ... ..., σύμφωνα με το ιστορικό του, αναφέρεται ότι έπασχε από σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ, παχυσαρκία, υπνική άπνοια και παλαιό Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο, χωρίς νευρολογική υπολειμματική συμπτωματολογία. Αναφέρεται δείκτης μάζας σώματος 44,85 και συνεπώς έπρεπε να υποβληθεί σε επέμβαση για αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, με λαπαροσκοπική επιμήκη γαστρεκτομή (sleeve gastrectomy), εφόσον τα συντηρητικά μέτρα αδυνατίσματος είχαν αποτύχει (την ίδια επέμβαση θα διενεργούσα και εγώ). Ο ασθενής, στις 24/09/2012 στο ... Αθηνών, υποβλήθηκε σε λαπαροσκοπική χειρουργική επέμβαση επιμήκους γαστρεκτομής και μετά από 7 μέρες μετεγχειρητικής νοσηλείας έλαβε εξιτήριο, με ειδικές οδηγίες όπως αυτές προκύπτουν από ειδικό έντυπο, με ημερομηνία 01/10/12, για λήψη του γαστροπροστατευτικού σκευάσματος Laprazol fastab των 30mg και του ενέσιμου αντιπηκτικού Flaxiparine των 0,6ml καθώς και γενικές οδηγίες για αποφυγή γυμναστικής για 2 μήνες, αποφυγή άρσης μεγάλων αντικειμένων, αποφυγή οδήγησης, υποβοήθηση των κενώσεων και ειδική δίαιτα, με ειδικό προγραμματισμό όπως αναγράφεται στο εν λόγω έντυπο για τον επόμενο μήνα. Μέχρι και το εξιτήριο του ασθενούς, δεν προκύπτουν μετεγχειρητικές επιπλοκές. Ακολούθως, κατά την παραμονή στην οικία του, όταν άρχισε η έναρξη της ελεύθερης διατροφής καλά μασημένης μέχρι αναγνώρισης αισθήματος κορεσμού (από 08/11/2012), ο ... ... αναφέρεται ότι παρουσίασε εμέτους με συνεχή επιδείνωση και παράλληλα εμφάνιση ζαλάδων, ωχρότητα και καταβολή. Εξαιτίας της συνεχούς επιδείνωσης, στις 23/11/2012, εισήχθη στο ... Αθηνών, κατόπιν συνεννοήσεως του θεράποντος ιατρού. Κατά την νοσηλεία του στην Β' Χειρουργική Κλινική, διενεργήθηκε ενδοσκόπηση ανώτερου πεπτικού, με ημερομηνία 26/11/2012, όπου διαπιστώθηκε ήπια μετεγχειρητική γωνίωση στομάχου χωρίς στένωση αυλού. Η αναφορά αυτή περί μετεγχειρητικής γωνίωσης, αφορά εύρημα που πιθανώς συνδέεται με την εμφάνιση εμετών κατά την έναρξη ελεύθερης διατροφής στις 08/11/12. Στις 30/11/20121 ο ασθενής εμφανίζει και διπλωπία και αδυναμία αριστερού άνω άκρου. Στις 03/12/2012, εμφανίζει πάρεση οριζόντιας βλεμματικής κίνησης και γενικευμένη αδυναμία άνω και κάτω άκρων, καταδεικνύοντας επιδείνωση και εισήχθη στην Νευρολογική Κλινική. Εκ των εγγράφων, προκύπτει ότι τέθηκε ως πιθανότερη διάγνωση η εγκεφαλοπάθεια Wernicke και πολυριζονευροπάθεια, που αποδόθηκε σε μεταβολική διαταραχή στο πλαίσιο μετεγχειρητικής πολυβιταμινικής ανεπάρκειας. Στις 13/12/2012, λόγω της συνεχούς επιδείνωσης ο ασθενής διασωληνώθηκε και μεταφέρθηκε σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας. Οι διαγνώσεις εξόδου από την νευρολογική κλινική αφορούσαν πολυβιταμινική ανεπάρκεια και λοίμωξη αναπνευστικού και σύμφωνα με το εδάφιο επίκριμα αναγράφεται ότι η ανεύρεση είτε παθολογικά χαμηλά είτε οριακά χαμηλά επίπεδα των περισσότερων βιταμινών στο ορό, επιβεβαιώνει τη διάγνωση αυτή και είναι η μόνη που μπορεί να εξηγήσει την όλη νευρολογική εικόνα του ασθενούς. Δηλαδή, η εγκεφαλοπάθεια λόγω έλλειψης βιταμινών ήταν η αιτία της νευρολογικής του εικόνας και της παραμονής του εντός νοσοκομείου που αποτέλεσε την αιτία μόλυνσής του από πολλά ενδονοσοκομειακά μικρόβια. Κατά την νοσηλεία του στην Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, παρουσίασε συνεχή επιβάρυνση με αιμοδυναμική αστάθεια και ανάγκη συνεχούς υποστήριξης και τελικώς μόλυνση από το άκρως μολυσματικό μικρόβιο acinetobacter, υπεύθυνο για θανατηφόρες ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις και πρόκληση πολυοργανικής ανεπάρκειας. Περιληπτικά, στις 16/12/2012, τοποθετείται ρινογαστρικός σωλήνας, σε προσπάθεια βελτίωσης της θρέψης, στις 17/12/2012, η κλίμακα της γλασκώβης είναι 9/15, στις 19/12/2012, διενεργείται τραχειοστομία, στις 27/12/2012, διενεργήθηκε επέμβαση νηστιδοστομίας προς βελτίωση της σίτισης και της θρέψης και στις 31/12/2012, διαπιστώνεται νέα λοίμωξη αναπνευστικού. Στις 05/01/2013, ο ασθενής ... απεβίωσε. Στις 07/01/2013, διενεργήθηκε ιατροδικαστική εξέταση και διαπιστώθηκε ότι ο θάνατος επήλθε συνεπεία πολυοργανικής ανεπάρκειας επί εδάφους εγκεφαλοπάθειας. Η πολυοργανική ανεπάρκεια προφανώς σχετίζεται με την πολυήμερη παραμονή σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας και σε μόλυνσή του από ενδονοσοκομειακά μικρόβια αλλά και με την ίδια την εγκεφαλοπάθεια. Σύμφωνα με την ιστολογική εξέταση από τον Καθηγητή της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου ..., κ. ... ..., διαπιστώθηκε ότι η εγκεφαλοπάθεια που τον οδήγησε στον θάνατο τον ασθενή ... ..., ήταν η εγκεφαλοπάθεια Wernicke. Είναι γνωστό ότι η εγκεφαλοπάθεια Wernicke οφείλεται σε έλλειψη βιταμίνης θειαμίνης (Β1) και εμφανίζεται και πέραν άλλων καταστάσεων και μετά από πολλαπλούς εμετούς λόγω εξάντλησης των αποθεμάτων βιταμίνης Β1. Επίσης, οι εμφάνιση εμέτων μετεγχειρητικά μετά από βαριατρικές επεμβάσεις, όμως επιμήκη λαπαροσκοπική γαστρεκτομή (επέμβαση κατά sleeve, όπως και εν προκειμένω στις 24/09/2012), αφορά γνωστή επιπλοκή και οι διενεργούντες αυτές τις εξειδικευμένες επεμβάσεις γνωρίζουν ότι πρέπει προληπτικά να χορηγούν συμπληρώματα βιταμινών που εμπεριέχουν βιταμίνη θειαμίνη, προς πρόληψη της εγκεφαλοπάθειας Wernicke και άλλων διατροφικών διαταραχών. Επομένως από το ιστορικό, προκύπτει ότι ο ... ... κατά την επανεισαγωγή του στο ... Αθηνών, στις 23/11/2012, λόγω γαστρεντερικών ενοχλήσεων (εμέτων, ζάλη και καταβολή), παρουσίαζε πολυβιταμινική ανεπάρκεια, η οποία τεκμαίρεται και από τα ιατρικά έγγραφα του Νοσοκομείου αλλά και με εργαστηριακές εξετάσεις σε ιδιωτικό εργαστήριο. Η μετεγχειρητική αυτή πολυβιταμινική ανεπάρκεια μετά την επέμβαση λαπαροσκοπικής μερικής γαστρεκτομής, στις 24/09/12 και η εμφάνιση εμέτων από τις αρχές Νοεμβρίου κατά τον χρόνο έναρξης λήψης στερεής τροφής, σύμφωνα με το διατροφικό πλάνο που ακολουθούσε καθώς και η νευρολογική κλινική εικόνα που εμφανίστηκε από τα τέλη Νοεμβρίου, με προοδευτική επιδείνωση, εντάσσονται στα πλαίσια της εγκεφαλοπάθειας Wernicke». Ακολούθως, επί των ερωτημάτων που ετέθησαν σε αυτόν με την προδικαστική απόφαση, ο πραγματογνώμονας απαντά τα εξής: «1) Η εμφάνιση των συνεχιζόμενων εμέτων στον ... ... μετά την έναρξη της ελεύθερης τροφής και η επακόλουθη αβιταμίνωση, οφείλονται στην ίδια την φύση της συγκεκριμένης επέμβασης προς αντιμετώπιση της παχυσαρκίας (γαστρικό μανίκι ή Sleeve Γαστρεκτομή ή λαπαροσκοπική επιμήκης γαστρεκτομή), διότι αφαιρείται λαπαροσκοπικά το μεγαλύτερο τμήμα του στομάχου και παραμένει ένα στομάχι σε σχήμα "μανικιού / σωλήνα. Δηλαδή, το στομάχι μικραίνει σε όγκο, με αποτέλεσμα εμετούς και αυτός είναι ο λόγος που οι διενεργούντες ανάλογες βαριατρικές επεμβάσεις, μετεγχειρητικά συστήνουμε την λήψη ειδικών συμπληρωμάτων διατροφής που εμπεριέχουν βιταμίνες και μεταξύ αυτών και Β12- θειαμίνη, προς πρόληψη εγκεφαλοπάθειας Wernicke. 2) Ο ασθενής, μετά την εμφάνιση των εμετών, θα έπρεπε να λαμβάνει ειδικά συμπληρώματα διατροφής καθώς και να υποβληθεί σε εξέταση προς ανάδειξη τυχόν αβιταμίνωσης, διότι αυτές οι διατροφικές διαταραχές, είναι γνωστές επιπλοκές μετά από βαριατρικές επεμβάσεις. Το παρατεταμένο εμετικό σύνδρομο, είναι γνωστό ότι μπορεί να οδηγήσει σε έλλειψη βιταμίνης Β12 και εγκεφαλοπάθειας Wernicke. 3) Σε ανάλογες περιπτώσεις, (ενν. μετά από εμφάνιση εμετών) διενεργείται γαστρεντερολογικός έλεγχος με γαστροσκόπηση και ακτινογραφία με σκιαγραφικό καθώς και έλεγχος για διατροφικές διαταραχές, με εξετάσεις για προσδιορισμό επίπεδων Β12. 4) Οι συστάσεις μετά από ανάλογο χειρουργείο παχυσαρκίας, είναι ίδιες με αυτές που δόθηκαν στο συγκεκριμένο περιστατικό. 5) Όπως έχω προαναφέρει από μόνη της επέμβαση κατά sleeve, μπορεί να προκαλέσει χαμηλή απορρόφηση της βιταμίνης Β12 και η χορήγηση της συγκεκριμένης βιταμίνης, χορηγείται ως προληπτική ενέργεια διατροφικών διαταραχών και εγκεφαλοπάθειας Wernicke. 6) Όπως σας προανέφερα, ο ασθενής θα μπορούσε κατά την επανεισαγωγή του να διερευνηθεί γαστρεντερολογικά (όπως εν προκειμένω) αλλά και να λάβει μετεγχειρητικές οδηγίες με ειδικό πρόγραμμα διατροφής αλλά και λήψης συμπληρωμάτων διατροφής συμπεριλαμβανομένου βιταμίνης Β12. 7) Οι παρατεταμένοι εμετοί, είναι γνωστό ότι προκαλούν διατροφικές διαταραχές και αβιταμινώσεις και ο ασθενής έπρεπε να λαμβάνει βιταμίνες (με ειδικά συμπληρώματα), προς αποφυγή διατροφικών διαταραχών και επιπλοκών. Σε βαριατρικές επεμβάσεις και για πρόληψη διατροφικών διαταραχών, προληπτικά χορηγούνται ειδικά σκευάσματα διατροφής που περιέχουν και Β12. 8) Οι βιταμίνες έπρεπε να χορηγηθούν, ως προληπτική ενέργεια, διότι η φύση της επέμβασης στις 24/09/2012, προκαλεί γνωστές διατροφικές διαταραχές. Χορήγηση βιταμινών, έπρεπε να λάβει χώρα, με την εμφάνιση εμετών. Η τοποθέτηση ρινογαστρικού σωλήνα, έχει στόχο την προσπάθεια βελτίωσης της θρέψης αλλά και την αποφυγή εισροφήσεων λόγω των εμετών και πρέπει να τοποθετείται σε ανάλογες περιπτώσεις. Oι παρατεταμένοι εμετοί, εκτός από διατροφικές διαταραχές, πολύ συχνά προκαλούν και χημική πνευμονία, εξαιτίας επεισοδίων εισροφήσεων. 9) Εάν ο ασθενής λάμβανε συμπληρώματα διατροφής μετεγχειρητικά ή έστω με την ενημέρωση περί εμετών, δεν θα είχε προκληθεί τόσο βαριά εγκεφαλοπάθεια λόγω έλλειψης βιταμίνης Β12. 10) Από τα έγγραφα που ανάγνωσα, η αιτία που τον οδήγησε στον θάνατο, είναι η εγκεφαλοπάθεια Wernicke, συνεπεία έλλειψης βιταμίνης Β12. Αποτέλεσμα της αναγκαίας/παρατεταμένης παραμονής εντός του νοσοκομείου, ήταν η μόλυνσή του από πολλά ενδονοσοκομειακά μικρόβια και τελικώς ο θάνατος επήλθε από πολυοργανική ανεπάρκεια, λόγω αλλεπάλληλων μικροβιακών λοιμώξεων».

Επειδή, επιπλέον, ο έτερος διορισθείς πραγματογνώμονας ... ... του ..., ανέλαβε τα καθήκοντά του στις 15.12.2022 (βλ. του ΠΡΟ …2022 Πρακτικό Ανάληψης Καθηκόντων Πραγματογνώμονα και Ορκωμοσία Πραγματογνώμονα), σε εκτέλεση δε της 14206/2022 απόφασης του Δικαστηρίου εν συμβουλίω και της 3764/2022 προδικαστικής απόφασης του Δικαστηρίου κατέθεσε, στις 26.07.2023, την συνταχθείσα πραγματογνωμοσύνη (βλ. την …..2023 Πράξη Κατάθεσης Πραγματογνωμοσύνης), στην οποία, επί των τιθέμενων σε αυτών ερωτημάτων, απάντησε τα εξής: «…1) Τα συμπτώματα του θανόντος αποδίδονται γενικώς στην εγκεφαλοπάθεια. Όμως αδιευκρίνιστος παραμένει ο τύπος της εγκεφαλοπάθειας, δηλαδή εάν πρόκειται για εγκεφαλοπάθεια Wernicke ή κάποιο άλλο είδος εγκεφαλοπάθειας. Υπάρχει όπως προανέφερα αντίφαση στις εκθέσεις των δύο παθολογοανατόμων: στην ιατροδικαστική έκθεση της κας ... αναφέρεται ως αιτία του θανάτου η πολυοργανική ανεπάρκεια επί εδάφους εγκεφαλοπάθειας (μη προσδιορισμένος τύπος), ενώ ο κος ... αναφέρεται συγκεκριμένα στα ιστοπαθολογικά ευρήματα του εγκεφάλου τα οποία είναι συμβατά με την εγκεφαλοπάθεια Wernicke. Σύμφωνα με την ιστολογική εξέταση του καθηγητή ... η αντιμετώπιση της εγκεφαλοπάθειας Wernicke βασίζεται στην αναπλήρωση της έλλειψης βιταμίνης Β1, εάν οι βλάβες του νευρικού συστήματος του πάσχοντα είναι αναστρέψιμες. Η θεραπεία άλλων ειδών εγκεφαλοπάθειας εξαρτάται από την αιτιολογία τους. 2) Η διάγνωση και η έναρξη της θεραπευτικής αγωγής για την αντιμετώπιση τυχόν υπάρχουσας εγκεφαλοπάθειας Wernicke ήταν καθυστερημένη, διότι η θεραπευτική αγωγή χορήγησης θειαμίνης έλαβε χώρα στις 11-12-2012 ενώ τα πρώτα κλινικά συμπτώματα εγκεφαλοπάθειας Wernicke, τα οποία μπορούσαν να βάλουν σε υποψία ως προς τη διάγνωση της εγκεφαλοπάθειας Wernicke, ήτοι η οφθαλμοπληγία με προσβολή της οριζόντιας κίνησης αναφέρθηκαν από τον ... ..., διευθυντή της Νευρολογικής Κλινικής της ΝΝΑ στις 30-11-2012. 3) Η εντατική ενδοφλέβια χορήγηση της θεραπείας υποκατάστασης με πολυβιταμινούχα σκευάσματα και ιδίως της θειαμίνης, όπως και η τοποθέτηση του levin ήταν απαραίτητες ιατρικές ενέργειες όμως δεν διενεργήθηκαν εγκαίρως. Θειαμίνη χορηγήθηκε στον ασθενή όπως προαναφέρθηκε στις 11-12-2012 ενώ και μόνο η υποψία ύπαρξης νόσου Wernicke έπρεπε να οδηγήσει σε χορήγησή της ήδη από τις 30-112012, όπως προανέφερα. 4) Η διαγνωστική και η θεραπευτική διαδικασία - προσέγγιση της νευρολογικής κλινικής (από τις 03/12/2012), δεν ήταν ασύμβατη σε γενικές γραμμές με τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης πλην όμως όπως προανέφερα και μόνο η υποψία έναρξης νόσου Wernicke έπρεπε να οδηγήσει εγκαίρως σε χορήγηση θειαμίνης, η οποία του χορηγήθηκε εν τέλει σε μεγάλες δόσεις της τάξης των 800mg, πλην όμως καθυστερημένα. 5) Η χορήγηση της θειαμίνης (Β1) σε πρότερο χρόνο θα μπορούσε να αναστρέψει την διαρκώς επιδεινούμενη κατάσταση της υγείας του θανόντα, όσον αφορά την νευρολογική συμπτωματολογία και με βασική προϋπόθεση ότι η αιτία του θανάτου ήταν η εγκεφαλοπάθεια Wernicke. Η άμεση χρήση της θειαμίνης εμποδίζει την επιδείνωση της νόσου και αναστρέφει εκείνες τις βλάβες, οι οποίες δεν έχουν ακόμη εξελιχθεί στο σημείο των μόνιμων δομικών αλλοιώσεων. 6) Η αιτία θανάτου του ... ... είναι η πολυοργανική ανεπάρκεια ως αποτέλεσμα των ενδονοσοκομειακών μολύνσεων στο έδαφος είτε της εγκεφαλοπάθειας Wernicke, κατά τον καθηγητή ..., είτε άλλου απροσδιορίστου τύπου εγκεφαλοπάθειας, κατά την κυρία ... ...».

Επειδή, στις 22.01.2024 κατατέθηκαν στην Γραμματεία του Δικαστηρίου οι με αριθμό ….τεχνικές εκθέσεις των ορισθέντων τεχνικών συμβούλων του εναγομένου. Ειδικότερα, στην από 19.12.2023 έκθεσή του ο τεχνικός σύμβουλος ... ... εκθέτει τις εξής παρατηρήσεις του επί της πραγματογνωμοσύνης του ... ...: «Επί της 1ης ερώτησης … α. Υπάρχουν δύο κυρίως τύποι επεμβάσεων χειρουργικής για παχυσαρκία, οι περιοριστικού τύπου επεμβάσεις (τοποθέτηση γαστρικού δακτυλίου και sleeve gastrectomy κυρίως) και οι επεμβάσεις που προκαλούν δυσαπορρόφηση (γαστρικό by pass, χολοπαγκρεατική παράκαμψη κυρίως). β. Στις περιοριστικού τύπου επεμβάσεις, όπως στην επέμβαση του ... ..., οι ασθενείς εμφανίζουν μετά την έναρξη της ελεύθερης τροφής, δυσκολίες στη σίτιση λόγω του περιορισμού του όγκου του στομάχου μετά την επέμβαση. Αυτός είναι και ο στόχος/μηχανισμός λειτουργίας της επέμβασης, να μην μπορούν δηλαδή να καταναλώσουν μεγάλες ποσότητες και κατά αυτόν τον τρόπο να συνηθίσουν να τρώνε λίγο και να αδυνατίσουν. γ. Ο ... ... χειρουργήθηκε την 24.9.2023 για κακοήθη παχυσαρκία (ΒΜΙ: 44) και υπεβλήθηκε σε Laparoscopic Sleeve Gastrectomy (LSG) συναινώντας προηγουμένως εγγράφως για το συγκεκριμένο χειρουργείο, όπως γίνεται με όλους τους αντίστοιχους ασθενείς. Η νοσηλεία του εξελίχθηκε ομαλά και εξήλθε του νοσοκομείου την 1.10.2013 ανεπίπλεκτα. δ. Στον ασθενή είχαν δοθεί λεπτομερείς γραπτές οδηγίες σίτισης, που έπρεπε να τηρήσει επακριβώς, όπως προκύπτει και από τα έγγραφα του φακέλου της υπόθεσης. Μέχρι την έναρξη λήψης της στερεάς τροφής, την 8.11.2012, 45 δηλαδή περίπου ημέρες μετά την επέμβαση, ο ασθενής δεν είχε κανένα πρόβλημα στη σίτιση, δηλαδή εμετούς. Τρεφόταν με ελεύθερη δίαιτα, ήτοι κρέας, ψάρι, αυγό, ζυμαρικά, φυτικές ίνες και αρκετά φρούτα, σύμφωνα με τις γραπτές οδηγίες, σε πολτοποιημένη μορφή σε μπλέντερ, η οποία καταπίνεται και προωθείται χωρίς πρόβλημα για τη δημιουργία εμετών, εξασφαλίζοντας όλες τις θρεπτικές ουσίες που χρειάζεται ο οργανισμός. ε. Με την έναρξη όμως της ελεύθερης τροφής (όχι πολτοποιημένη μορφή σε μπλέντερ), ο ασθενής πρέπει να τρώει αργά, μικρές ποσότητες και να μασάει καλά την τροφή μέχρι πολτοποίησης και μετά να καταπίνει, για αποφυγή εμετών. Οι περισσότεροι ασθενείς όμως δεν λειτουργούν έτσι, ιδιαίτερα εάν είναι βουλιμικοί και βιαστικοί στη κατάποση, όπως και ο ... ..., όπως προκύπτει από τα έγγραφα του φακέλου της υπόθεσης. Χρειάζεται λοιπόν χρόνος μέχρι να συνηθίσουν όλοι οι ασθενείς το νέο τρόπο σίτισης στ. Η μη τήρηση λοιπόν των αναφερομένων στην προηγούμενη παράγραφο οδηγιών σίτισης ευθύνεται αποκλειστικά, κατά τη γνώμη μου, για την έναρξη εμετών, από τον ... ..., αμέσως μετά την έναρξη της ελεύθερης τροφής από αυτόν, όπως συμβαίνει σχεδόν με όλους τους παχύσαρκους, που χειρουργούνται λαμβανομένου υπόψη, ότι μέχρι τότε, επί 45 περίπου μέρες τρεφόταν κανονικά χωρίς εμέτους. ζ. Το ίδιο ως άνω πρόβλημα, ήτοι αναγούλες και εμετούς, παρατηρείται σε όλους σχεδόν τους εγχειρισθέντες με την έναρξη της ελεύθερης διατροφής, που τους δημιουργεί ταυτόχρονα ψυχική και σωματική ένταση. Είναι επίσης σημαντικό να επισημανθεί για τον συγκεκριμένο ασθενή, ότι ουδόλως αναφέρθηκε για αυτόν με την έναρξη της ελεύθερης διατροφής, τυχόν καταβολή δυνάμεων ή οποιαδήποτε άλλη νευρολογική συμπτωματολογία. Η ως άνω αιτία των εμετών, δηλαδή η μη συμμόρφωση με τις οδηγίες σίτισης μετά τα νέα δεδομένα της επέμβασης, ήτοι το μικρό σε όγκο στομάχι, το οποίο έχει μικρύνει πλέον στα 4/5 του αρχικού, επιβεβαιώνεται και από άλλους εξετασθέντες χειρουργούς, κατά τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας και ιδίως από τον Χειρουργό, Σμήναρχο (ΥΙ) …., τον καθηγητή Χειρουργικής, …. και τον …., χειρουργό στο νοσοκομείο «….» και Πρόεδρο της Ελληνικής Εταιρείας Χειρουργικής Παχυσαρκίας, καθώς και μόνιμου αντιπροσώπου Ελλάδας στο εξωτερικό για τη Χειρουργική Παχυσαρκία. Ο οργανισμός του εγχειρισθέντος δεν μπορεί να ανεχθεί/ υποδεχθεί/ προωθήσει μεγάλες ποσότητες τροφής και αντιδρά με αναγούλες και εμέτους της υπερβάλλουσας τροφής. Η μεταβολή λοιπόν σίτισης από πολτώδη σε ελεύθερη σκληρή, μετά από 45 μέρες δημιουργεί σε όλους σχεδόν τους ασθενείς, δυσκολία στην κατάποση και οφείλεται στην μη τήρηση των νέων διατροφικών δε ενδεχόμενη χορήγηση συμπληρωμάτων διατροφής δεν θα απέτρεπε την εμφάνιση εμετών, μια και αυτός δεν θα τηρούσε τις γραπτές οδηγίες σίτισης του γιατρού του. Επί της 2ης ερώτησης … α. Η εγκεφαλοπάθεια προκαλείται από έλλειψη βιταμίνης Β1 και όχι από έλλειψη Β12. Τα προβλήματα υγείας του ... ..., ήτοι κακοήθης παχυσαρκία με ΒΜΙ : 45, παλαιό εγκεφαλικό επεισόδιο χωρίς υπολειπόμενη συμπτωματολογία, σακχαρώδης διαβήτης τύπου ΙΙ με λήψη αντιδιαβητικών δισκίων, άπνοιες και ήπια υπέρταση, ήταν γνωστά στο χειρουργό του. Αυτός ήταν και ο λόγος που ανέλαβε να τον χειρουργήσει, προκειμένου να αναστραφούν οι ως άνω συνυπάρχουσες παθήσεις και να μειωθεί το βάρος του. Ο χειρουργός του, ... ..., αν και το εν λόγω χειρουργείο ήταν δύσκολο, ήταν πιστοποιημένος από το υπουργείο Υγείας (ΚΕΣΥ) από το 2010 έχοντας χειρουργήσει πολλούς ασθενείς και συγκεκριμένα άνω των 570 περιστατικών. β. Ο ασθενής, μετά το χειρουργείο, εξετάσθηκε: -Με την κοπή των ραμμάτων, την 9.10.2023. -Την 30.10.2023, όπου εκτός του ενδοκρινολόγου μετέβη προς συνάντηση και στον κο Ν. ... στο γραφείο του, -Την 8.11.2023 στο εξωτερικό Χειρουργικό Ιατρείο του ΝΝΑ με ραντεβού και -Την 19.11.2023, όπου υποβλήθηκε σε διάβαση στομάχου, που ήταν φυσιολογική. Εξετάστηκε δηλαδή 4 φορές χωρίς να διαπιστώσει ο χειρουργός του ιδιαίτερη παθολογία ή νευρολογικά συμπτώματα. Άρα, μέχρι την εισαγωγή του στο ΝΝΑ, την 23.11.2023, η αντιμετώπιση του ασθενή ήταν η ενδεδειγμένη, αφού είχε εξεταστεί λεπτομερώς κλινικά, σύμφωνα με τους κανόνες ιατρικής επιστήμης, χωρίς να βρεθεί κάτι που να εγείρει υποψία για περαιτέρω διερεύνηση του ασθενούς, χωρίς κανένα νευρολογικό σύμπτωμα. Ήταν περιπατητικός, με καλή διάθεση και καθόλα υγιής εκτός των αναφερομένων εμέτων, που για αποκλεισμό προβλήματος στένωσης/μηχανικού προβλήματος του νεοστόμαχου και λειτουργούντος, ως αίτιο των εμέτων, υπεβλήθηκε εκ νέου, σε διάβαση στομάχου, που δεν ανέδειξε στένωση, διαφυγή ή παλινδρόμηση. γ. οι εξετασθέντες στα πλαίσια της δικαστικής διαδικασίας ειδικοί χειρουργοί (….) επιβεβαιώνουν, ότι δεν υπήρχε κάτι άλλο πλην εκπαίδευσης και καθοδήγησης στο τρόπο σίτισης (ιδιαίτερα ο ...), που θα μπορούσε να γίνει. Περαιτέρω, σε καμία κατευθυντήρια οδηγία (guidelines) δεν προβλεπόταν, την δεδομένη χρονική περίοδο, χορήγηση συμπληρωμάτων διατροφής στην περίπτωση, αφού δεν υπήρχαν ειδικά συμπτώματα νευρολογικής φύσεως. δ. Τυγχάνει περαιτέρω, ουσιώδης παράλειψη, κατά τη γνώμη μου, και των δύο (2) ιατρών πραγματογνωμόνων, που φέρονται να έλαβαν γνώση της δικογραφίας και των απόψεων των ως άνω ειδικών χειρουργών και καθηγητών, να μην προσδιορίζουν, τι ίσχυε, κατά τη γνώμη τους, από άποψη κατευθυντήριων οδηγιών (guidelines) και επιστημονικής πρακτικής, το χρόνο της εξεταζόμενης περίπτωσης, ήτοι το τέλος του 2012, για το θέμα των συμπληρωμάτων διατροφής και της εν γένει ιατρικής αντιμετώπισης βαριατρικών περιστατικών, όπως το επίμαχο. Από τις εκθέσεις τους, από τις οποίες ελλείπει, ούτως ή άλλως οποιαδήποτε αναφορά σε βιβλιογραφία ή αρθρογραφία, δεν προκύπτει με σαφήνεια, εάν η προσέγγισή τους στο θέμα περί συμπληρωμάτων διατροφής ήταν η κρατούσα το 2012 ή αναφέρονται στο σήμερα ή και μεταγενέστερα του περιστατικού. Επισημαίνεται στο σημείο αυτό, ότι ο κος ... ... έγινε, απ' όσο γνωρίζω, μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Χειρουργικής Παχυσαρκίας πριν (4) έτη, ενώ ο κος ... ..., τυγχάνει ιδρυτικό μέλος αυτής από το 1997. δ. Κατά συνέπεια, κατόπιν όλων των προαναφερομένων βεβαιώνω, ότι και εγώ θα έπραττα ομοίως, όπως και ο χειρουργός Ν. ... και ως εκ τούτου, η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων των συνεχιζόμενων εμετών ήταν η ενδεδειγμένη εκ μέρους του τελευταίου. Επί της 3ης ερώτησης … α. Για το χρονικό διάστημα από 8.11.2023, που αναφέρθηκαν για πρώτη φορά εμετοί, μέχρι την εισαγωγή του στις 23.11.2013, έχει δοθεί επαρκής λεπτομερής απάντηση στην προηγούμενη ερώτηση με αρ. 2 στην οποία και παραπέμπω καταρχήν. β. Στις 23.11.13 το βράδυ, που εισήχθη ο ασθενής στο νοσοκομείο, κατόπιν εντολής του κου ... μετά τηλεφωνική επικοινωνία της χήρας ... στο κινητό του, διαπιστώθηκε στα επείγοντα από τον χειρουργό εφημερίας, (1) αφυδάτωση, (2) έμετοι και (3) ναυτία, μετά από επέμβαση παχυσαρκίας (διάγνωση εισόδου ασθενούς). Η αρχική προσέγγιση του ως άνω εφημερεύοντος ήταν να επιστρέψει ο ασθενής στο σπίτι, αφού αποκλείσθηκαν αίτια, όπως ειλεός, δηλητηρίαση, διάτρηση σπλάχνου κλπ, αλλά κατόπιν ενημέρωσης κου ... συστήθηκε η εισαγωγή του για αντιμετώπιση της αφυδάτωσης, που συνιστά παράγοντα κινδύνου απώλειας ζωής. Ο ασθενής με την εισαγωγή του ενυδατώθηκε, βελτιώθηκε άμεσα και από 24.11.2023 δεν ξαναέκανε εμέτους, όπως βεβαιώνεται, τόσο από τον ιατρό Κλινικής, που κατά τους ισχυρισμούς του ίδιου του ασθενούς, δεν είχε ούτε μυϊκή αδυναμία, ούτε καταβολή δυνάμεων, (βλ. κατάθεση ειδικευόμενου χειρουργού ... ...), όσο και από τα νοσηλευτικά φύλλα, αφού δεν έλαβε αντιεμετικά (Zofron). Του έγινε ακτινοσκόπιση με σκιαγραφικό, που δεν ανέδειξε στένωση ή διαφυγή, ούτε παλινδρόμηση. Επίσης του έγινε γαστροσκόπηση, που ανέδειξε τα ίδια με πλήρη βατότητα μέχρι το δωδεκαδάκτυλο. Σύμφωνα περαιτέρω με τις κατευθυντήριες οδηγίες, αν δεν υπάρχει νευρολογική συμπτωματολογία δεν διενεργείται έλεγχος βιταμινών. Η ήπια λοιπόν θεραπευτική αγωγή στην εισαγωγή του απέδωσε, με τον ασθενή την 25.11.2023 να είναι πολύ καλά στην υγεία του. Ήταν περιπατητικός, χωρίς νευρολογική σημειολογία, καλή μυϊκή ισχύ, έκανε βόλτες στο διάδρομο, χωρίς εμέτους και δεν ανέφερε κάτι άλλο. Ο εργαστηριακός του έλεγχος ήταν καλός με τους δείκτες θρέψης/λευκώματα, λευκωματίνες πολύ καλά, χωρίς ηλεκτρολυτικές διαταραχές και τα ζωτικά σημεία (θερμοκρασία, αρτηριακή πίεση, αναπνοές) επίσης πολύ καλά. Αντιμετωπίστηκε δηλαδή ως ένας ασθενής χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα. Κατά συνέπεια, οι ιατρικές ενέργειες στις οποίες όφειλε να προβεί ο ιατρός ... ... για την αντιμετώπιση των εμέτων του ... ..., μετά την εμφάνισή τους ήσαν οι ενδεδειγμένες. Επί της 4ης ερώτησης: … . Το 2012, που διενεργήθηκε το χειρουργείο του ... ..., οι κατευθυντήριες οδηγίες (guidelines) του IFSO, δηλαδή της Παγκόσμιας Χειρουργικής Εταιρείας για την Παχυσαρκία, των Αμερικάνικων επιστημονικών εταιρειών και της Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας για την Παχυσαρκία, προέβλεπαν χορήγηση συμπληρωμάτων διατροφής μόνο στις επεμβάσεις με δυσαπορρόφηση, δηλαδή στο γαστρικό bypass, χολοπαγκρεατική παράκαμψη κυρίως. Για τις περιοριστικού τύπου επεμβάσεις (τοποθέτηση γαστρικού δακτυλίου και sleeve gastrectomy), όπως στην εξεταζόμενη περίπτωση, δεν προβλεπόταν, ως αναγκαία, η χορήγηση συμπληρωμάτων διατροφής—βιταμινών, εκτός εάν εμφανίζονταν νευρολογικά συμπτώματα. Παρεμπιπτόντως, θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη, ότι τέτοια συμπληρώματα, δεν είναι ευκόλως πόσιμα από πολλούς ασθενείς, επειδή δεν τους είναι ανεκτά, προκαλώντας εμέτους. Εσφαλμένα λοιπόν, θα γινόταν δεκτό, ότι η εξαιρετικά σπάνια εγκεφαλοπάθεια Wernicke αποτελεί συνήθη επιπλοκή της Laparascopy Sleeve Gastrectomy (LSG), αφού οι περιοριστικού τύπου χειρουργικές επεμβάσεις δεν προκαλούν δυσαπορρόφηση, γιατί δεν λαμβάνει χώρα παράκαμψη, σε έρευνα δε του 2007 προέκυψε, ότι «Σε 205,000 βαριατρικές επεμβάσεις που έγιναν στις ΗΠΑ το 2007 ανεφέρθησαν μόνο 84 περιπτώσεις ΝΕ. οι 80 (95%) ήταν μετά από γαστρικό by pass» (Α systematic review- Annals of Surgery V. 248, Νο 5, November 2008). β. Επιπροσθέτως, επισημαίνεται στο σημείο αυτό, ότι το Υπουργείο Υγείας (Ενιαίος Κανονισμός Παροχών Υγείας/ΕΟΠΥΥ, άρθρο 9 σελ. 46365, ΦΕΚ Β' 3054/18-11-12) δεν προβλέπει να χορηγούνται τέτοια σκευάσματα σε αντίστοιχες περιπτώσεις επεμβάσεων LSG. γ. Από το ... ... ορθώς κρίθηκε σκόπιμη η μη χορήγηση τέτοιων σκευασμάτων, ακολουθώντας τους κανόνες σε όλους τους ασθενείς του με παρόμοια επέμβαση, λαμβανομένου υπόψη, ότι οι ασθενείς θα πρέπει να ακολουθούν επακριβώς τις οδηγίες του ιατρού τους, αναφορικά με την σωστή σίτιση και την πρόσληψη τροφών πλούσιων και σε βιταμίνες. δ. Θεωρώ λοιπόν, ότι για τον χρόνο της επέμβασης δεν απαιτούταν, ούτε προβλεπόταν, η χορήγηση συμπληρωμάτων διατροφής — βιταμινών σε άτομα που έχουν υποβληθεί σε sleeve gastrectomy, εφόσον δεν εμφάνιζαν ιδιαίτερα συμπτώματα από το νευρικό σύστημα. Αυτό επιβεβαιώνουν και οι ειδικοί χειρουργοί, που κατέθεσαν στο ακροατήριο, ήτοι ότι δεν χορηγούν σε περιοριστικού τύπου επεμβάσεις (τοποθέτηση γαστρικού δακτυλίου και sleeve gastrectomy), παρά μόνο σε επεμβάσεις που προκαλούν δυσαπορρόφηση (γαστρικό by pass, χολοπαγκρεατική παράκαμψη). Επί της 5ης ερώτησης: … α. Ο ... ..., αφού χειρουργήθηκε στις 24.9.2012 είχε ομαλή μετεγχειρητική πορεία και εξήλθε στις 1.10.2012 με αναλυτικές γραπτές οδηγίες, για το πώς να σιτίζεται, που έπρεπε να τηρήσει επακριβώς μέχρι 8.11.12, οπότε και ξεκίνησε την λήψη στερεάς τροφής και άρχισαν οι εμετοί. Δεν προκύπτει από κανένα στοιχείο της υπόθεσης, ούτε η συχνότητα των εμετών, ούτε και εάν έβγαζε στέρεη τροφή με αυτούς. Με την εισαγωγή του όμως στο νοσοκομείο στις 23.11.2012 σταμάτησαν οι έμετοι χωρίς ιδιαίτερη αγωγή, μόνο με την ενυδάτωση. Ο ασθενής ήταν περιπατητικός και μη ληθαργικός, όπως προκύπτει από την πρώτη νευρολογική εκτίμηση νευρολόγου Δ. ... στις 30.11.2012. Άρχισε και πάλι πολτώδη δίαιτα βελτιούμενος, όπως επιβεβαιώνει και η σύζυγος του ασθενούς στην από 17.12.2014 αναφορά της. Η κατάστασή του επιδεινώθηκε στις 3.12.2012 στη Νευρολογική Κλινική, οπότε και υποβλήθηκε σε πλήθος εξετάσεων μεταξύ των οποίων και μέτρηση βιταμινών στις 10.12.2012, όπου χωρίς να έχουν χορηγηθεί καθόλου βιταμίνες, οι τιμές αυτών είναι φυσιολογικές, ήτοι, -Βιταμίνη Α : 0,53 (Φυσιολογικές τιμές: 0,3-0,57) -Βιταμίνη Β1 : 31 (Φυσιολογικές τιμές: 28-85) -Βιταμίνη Β6 : 15,1 (Φυσιολογικές τιμές: 8,7-27,2) -Βιταμίνη Β2 : <2 (Φυσιολογικές τιμές: 3-15) -Βιταμίνη C : <0,5 (Φυσιολογικές τιμές: 6 — 20) -Βιταμίνη D3: 38 pg/ml (Φυσιολογικές τιμές: 18-62) -Βιταμίνη Ε : 9,4 mg/ml (Φυσιολογικές τιμές: 5-20). β. Από τα προαναφερόμενα αποτελέσματα εξέτασης βιταμινών στις 10.12.2012, τα οποία δεν φέρονται να αποτέλεσαν αντικείμενο ελέγχου και συνεκτίμησης των πραγματογνωμόνων ... ... και … ..., προκύπτει πέραν πάσης αμφιβολίας, ότι η βιταμίνη Β1 (θειαμίνη) ήταν φυσιολογική 77 μέρες μετά την επέμβαση και κατά συνέπεια δεν υπήρξε έλλειψη της συγκεκριμένης βιταμίνης, που να προκάλεσε ειδική εγκεφαλοπάθεια. Σύμφωνα με τον καθηγητή Ε. ..., δεν μπορεί να θεωρηθεί, ότι υπήρχε εγκατεστημένη εγκεφαλοπάθεια όταν ο ασθενής είχε τιμή 31-32 στην βιταμίνη Β1 (βλ. σελ. 24 της 436/16 απόφασης Ναυτοδικείου Πειραιά). Οι λοιπές βιταμίνες ήταν επίσης σε φυσιολογικές τιμές, πλην της Β2, που όμως, χαμηλή τιμή αυτής δεν προκαλεί νευρολογική συμπτωματολογία, ενώ στην ΜΕΘ ανιχνεύθηκε και χαλκός στα ούρα, που δεν ερμηνεύθηκε ποτέ. Αξίζει επίσης να επισημανθεί στο σημείο αυτό, ότι ο πραγματογνώμονας ... ..., ενώ στο εισαγωγικό μέρος της εδώ εξεταζόμενης από 3-10-23 πραγματογνωμοσύνης του αναφέρεται σε έλλειψη βιταμίνης Β1 (θειαμίνης) (σελ. 5), στη συνέχεια, στις απαντήσεις επί της 1ης 2ης 3ης 5ης 6ης 7ης 9ης και 10ης ερωτήσεων του Δικαστηρίου αναφέρεται σε έλλειψη της βιταμίνης Β12, που είναι διαφορετική, ως αιτία της φερόμενης εγκεφαλοπάθειας Wernicke. Θα πρέπει επίσης να επισημανθεί, ότι η ως άνω εξέταση βιταμινών στον ασθενή, που διενεργήθηκε με αιμοληψία στις 10.12.2013 και τα αποτελέσματα της οποίας βγήκαν στις 13.12.2013, απεικονίζει το επίπεδο αυτών πριν την έναρξη χορήγησης (εμπειρικά) μεγάλων ενδοφλεβίων δόσεων θειαμίνης σ' αυτόν, που ξεκίνησε στις 11.12.2013. γ. Η ως άνω εξέταση βιταμινών τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο καταδεικνύει την φυσιολογική τιμή αυτών και ειδικά της Β1 (θειαμίνης) στον ασθενή καταρρίπτοντας το βασικό (και αποκλειστικό) επιχείρημα του πραγματογνώμονα, περί μετεγχειρητικής πολυβιταμινικής ανεπάρκειας και δη της βιταμίνης Β1. Όλες σχεδόν λοιπόν οι βιταμίνες ήταν σε φυσιολογικά επίπεδα, λαμβανομένου ταυτόχρονα υπόψη και του γεγονότος, ότι και μετά την χορήγηση μεγάλων δόσεων βιταμίνης Β1, που δόθηκε εμπειρικά, από 11.12.13, ακόμα και μετά την μέτρησή της, ως φυσιολογικής στις 10.12.13, δεν αντιστράφηκε, ούτε βελτιώθηκε η κατάσταση του ασθενούς, που θα έπρεπε σύμφωνα με τα ισχύοντα εάν υπήρχε έλλειψη αυτής (βλ. κατάθεση Ε. ..., σελ. 24 της 436/16 απόφασης Ναυτοδικείου Πειραιά, εάν ένας ασθενής έχει εγκεφαλοπάθεια Wernicke και του χορηγήσεις Β1, η ανταπόκριση είναι άμεση και εντυπωσιακή στα μάτια μέσα στο πρώτο 24ωρο ή και στο 8ωρο»). Επί της 6ης ερώτησης: … α. Η εισαγωγή του ... ... στο ... Αθηνών δεκαπέντε ημέρες μετά την έναρξη των εμετών με την έναρξη λήψης στέρεης τροφής έγινε με τη διάγνωση αφυδάτωση, ναυτία και έμετους. Δεν αναφέρθηκε καταβολή δυνάμεων ή ζάλη, που θα παρέπεμπε σε πιθανό νευρολογικό πρόβλημα. Αυτός είχε ήδη εξετασθεί 4 φορές από τον κο ... ..., χωρίς να προκύπτει κάποιο παθολογικό ή νευρολογικό σύμπτωμα. Η έκτακτη εισαγωγή του το βράδυ της 23.11.2023 κρίθηκε από αυτόν επιβεβλημένη για να εξετασθεί, από τι πάσχει ο ασθενής με τόσο σοβαρό ατομικό ιστορικό. Μπορεί από την εξέτασή του, να ανακαλυφθεί κάποια κατάσταση επικίνδυνη για τη ζωή του, όπως πχ αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, ειλεός, έμφραγμα κλπ. β. Δεν υπήρχε νευρολογική συμπτωματολογία και ως εκ τούτου λόγος για χορήγηση συμπληρωμάτων διατροφής, ενώ κατά την εισαγωγή του στις 23.11.13 δεν καταγράφηκε ζάλη και καταβολή δυνάμεων από τους γιατρούς, ούτε αναφέρθηκε και τον ίδιο, τον ασθενή. Ζάλη και καταβολή δυνάμεων αναφέρθηκαν για πρώτη φορά από τον διορισθέντα τεχνικό σύμβουλο της χήρας του θανόντος ... .... Κατά συνέπεια, η εισαγωγή ήταν έγκαιρη του ασθενούς στο ΝΝΑ, λαμβανομένου υπόψη και του γεγονότος, ότι από την επόμενη κιόλας ημέρα, που ακολουθήθηκαν οι οδηγίες ενυδάτωσης αυτού, σταμάτησαν οι έμετοι αυτού και ήταν περιπατητικός στους διαδρόμους. Επί της 7ης ερώτησης: … α. Ο ... ... εισήχθη την 23.11.2023 με αφυδάτωση, η οποία αντιμετωπίσθηκε με τη χορήγηση ενδοφλεβίων ορών και γαστροπροστασία. Επισημαίνεται, ότι η αφυδάτωση ενέχει ενδεχόμενη διακινδύνευση της ζωής του ασθενούς. Αυτός βελτιώθηκε σημαντικά, περπατούσε στους διαδρόμους, συζητούσε και άρχισε διατροφή πολτώδη, που ανεχόταν καλά. Λόγω των προηγηθέντων εμέτων έγινε έλεγχος προς αποκλεισμό μηχανικού κωλύματος, γαστροσκόπηση με καλή βατότητα του νεοσωλήνα του στομάχου και διάβαση ανώτερου πεπτικού, που ανέδειξε καλή βατότητα του στομάχου, χωρίς παλινδρόμηση. Αποκλείστηκε δηλαδή χειρουργική αιτιολογία των εμέτων, που ανεφέρθησαν πριν την εισαγωγή του ασθενούς, ενώ επισημαίνεται εκ νέου, ότι κατά τη διάρκεια της νοσηλείας, δεν έκανε ποτέ εμέτους. β. Κατά συνέπεια, η διαγνωστική και θεραπευτική διαδικασία που ακολουθήθηκε από τις 23.11.2013 και εντεύθεν ήταν συμβατή με τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης. γ. Στις 30.11.2023 βέβαια, ο ασθενής ανέφερε αιφνιδίως διπλωπία και αδυναμία, όπως αναγράφεται και στο νοσηλευτικό φύλλο νοσηλείας, οπότε λόγω του παλαιού εγκεφαλικού του, κλήθηκαν άμεσα οι νευρολόγοι, που παρήγγειλαν σειρά πολλαπλών εξετάσεων (triplex καρωτίδων, CT αξονική εγκεφάλου, MRΙ/μαγνητική τομογραφία Diffusion) που έγιναν άμεσα, κατά προτεραιότητα και το ίδιο απόγευμα, χωρίς να αναδείξουν κάποια ιδιαίτερη παθολογία, πλην φλοιΐκής ατροφίας. Στη συνέχεια, η παρακολούθηση του ασθενούς ανελήφθη από την Νευρολογική Κλινική. Από την 30.11.2023 μέχρι και 3.12.2023 δεν άλλαξε η κατάσταση αυτού. Επί της 8ης ερώτησης: … α. Μέχρι τις 11.10.13 που του χορηγήθηκαν εμπειρικά, δεν ήταν απαραίτητη η χορήγηση ενδοφλέβιων συμπληρωμάτων, αφού δεν τεκμηριωνόταν διάγνωση για χορήγηση βιταμινών. Από τις 11.12.13 χορηγήθηκε ενδοφλεβίως και πάλι, χωρίς αναστροφή της νευρολογικής του εικόνας, ενώ εάν υπήρχε πολυβιταμινική ανεπάρκεια, θα έπρεπε η εικόνα να αναστραφεί. β. Η τοποθέτηση Levin ορθώς κρίθηκε αναγκαία, μόνο όταν ο ασθενής εμφάνισε παραλυτικό ειλεό, και σωστά τοποθετήθηκε τότε, εγκαίρως, από τους νευρολόγους, όπως προβλέπεται. γ. Στη νοσηλεία στη Νευρολογική Κλινική, ο ασθενής υπεβλήθηκε σε ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό εξετάσεων για αποκλεισμό παθήσεων, που μπαίνουν πρώτες στη διαφορική διάγνωση. Διαφορική διάγνωση είναι η παρακολούθηση και ανακάλυψη συμπτωμάτων, ο σταδιακός υπολογισμός των περισσότερο πιθανών παθήσεων και ο αποκλεισμός, στη συνέχεια, μερικών πιθανών διαγνώσεων, η μια μετά την άλλη, ώσπου στο τέλος να μείνει μόνο μία συγκεκριμένη διάγνωση, που να εξηγεί όλα τα σημεία και τα συμπτώματα του ασθενούς. Όπως έχει ήδη προαναφερθεί, στις 10.12.2013 έγινε και λήψη αίματος για βιταμίνες, μεταξύ των οποίων και βιταμίνης Β1, ως αναφέρει ειδικευόμενος χειρουργός και η εξέταση, το αποτέλεσμα της οποίας βγήκε στις 13.12.2013, ανέδειξε φυσιολογική βιταμίνη Β1 (τιμή 31 με φυσιολογικές τιμές 28-80). Ακολούθησε χορήγηση βιταμίνης Β1 σε μεγάλη δόση, χωρίς όμως να βελτιωθεί η κατάσταση του ασθενούς ή να αναστραφεί. Ξεκίνησε επίσης και παρεντερική διατροφή με κεντρικό καθετήρα με χορήγηση θρεπτικών στοιχείων περιλαμβανομένων βιταμινών και ιχνοστοιχείων, λόγω του μεγάλου διαστήματος μη θρέψης του (30/11 έως 11/12). Από την εξέταση των βιταμινών, μόνο η Β2 ήταν λίγο χαμηλή, που όμως δεν αξιολογείται, γιατί δεν προκαλεί νευρολογική συμπτωματολογία. δ. Ο ασθενής εμφάνισε στη συνέχεια επιληπτική κρίση. Άρχισε θεραπεία και κατόπιν λόγω πνευμονίας και επιδείνωσης της αναπνευστικής του λειτουργίας, διασωληνώθηκε και μεταφέρθηκε στη ΜΕΘ ΝΝΑ. ε. Συμπερασματικά, οι ενέργειες του νυν Καθηγητή Νευρολογίας κου Δήμου ... (οι χειρουργοί πλέον δεν συμμετείχαν, παρά μόνο ενημερώνονταν) ήσαν οι προβλεπόμενες και απαραίτητες ιατρικές ενέργειες για τον συγκεκριμένο ασθενή. Επί της 9ης ερώτησης: … α. Είναι προφανές από όσα έχουν αναφερθεί παραπάνω, ότι η επιδείνωση της υγείας του ... ... και εν τέλει ο θάνατός του δεν θα μπορούσε να αποφευχθεί, εάν η εισαγωγή του στο Νοσοκομείο είχε λάβει χώρα σε πρότερο χρονικό διάστημα, καθόσον δεν υπήρχε καμία απολύτως ένδειξη περί ύπαρξης οιασδήποτε επιπλοκής εκ της επέμβασης, παρενέργειας ή άλλης φύσεως πρόβλημα. Επί της 10ης ερώτησης: … α. Στην από 9-1-2013 επίκριση θανάτου του εντατικολόγου, Πχη (ΥΙ) ... ..., της ΜΕΘ/ΝΝΑ, αναφέρεται, ότι ουδέποτε έγινε κατανοητή η βασική διαταραχή, που οδήγησε σε εκτροπή του οργανισμού, προκρινομένης, ως «υπόθεσης εργασίας», της εγκεφαλοπάθειας Wernicke, συνεπεία αβιταμίνωσης, λόγω δυσαπορρόφησης σε έδαφος εμέτων, γι’ αυτό και ζητήθηκε νεκροψία — νεκροτομή. β. Στην από 28-7-14 ιστολογική εξέταση του διορισθέντος από την ενάγουσα, χήρα ... ..., Εμ. ..., αυτός αποφαίνεται περί ιστοπαθολογικών ευρημάτων εγκεφάλου συμβατών με εγκεφαλοπάθεια Wernicke. γ. Στην με αρ…. ιστολογική εξέταση του θανόντος από τον επίκουρο καθηγητή Εργαστηρίου Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, κου Ν. ..., κατόπιν παραγγελίας της Εισαγγελίας Πρωτοδικείου Αθηνών, αναφέρεται ότι, «Ο εγκέφαλος και η παρεγκεφαλίδα δεν παρουσιάζουν ουσιώδεις αλλοιώσεις, Στη περιοχή θαλάμου, της ελαίας και των μαστίων σε ικανή έκταση παρατηρούνται εξαγγειώσεις ερυθρών αιμοσφαιρίων... ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ : Εκτεταμένη ισχαιμική βλάβη στομάχου, λεπτού και παχέως εντέρου». δ. Στην από 23-7-13 και με αρ. πρωτ. 54 Ιατροδικαστική Έκθεση νεκροψίας-νεκροτομής, που διενεργήθηκε στη συνέχεια από την επίκουρη καθηγήτρια Ιατροδικαστικής ... ..., υποστηρίζεται, μεταξύ των άλλων, ότι, «...3) Η εγκεφαλοπάθεια Wernicke είναι μία κατάσταση που οφείλεται σε έλλειψη θειαμίνης (βιταμίνης Β1) και έχει περιγραφεί βιβλιογραφικά να εμφανίζεται πέραν των άλλων καταστάσεων (αλκοολικοί, έγκυες, καρκινοπαθείς κλπ) και μετά από πολλούς εμέτους λόγω εξάντλησης των αποθεμάτων της ως άνω βιταμίνης. Κατά την ιστολογική και νεκροτομική διερεύνηση δεν διαπιστώθηκαν ευρήματα, που να μπορούν να τεκμηριώσουν την ως άνω διάγνωση (απώλεια νευρώνων, γλοίωση). Οι εξαγγειώσεις ερυθρών αιμοσφαιρίων που διαπιστώθηκαν σε εγκεφαλικές δομές, όπως ο θάλαμος, η ελαία και τα μαστία, πιθανότατα εμφανίστηκαν στο πλαίσιο των προαναφερομένων διαταραχών πήξης και δεν μπορούν να αποδοθούν με ασφάλεια στην ως άνω εγκεφαλοπάθεια. Δεν διαπιστώθηκε ανατομική στένωση ή άλλη ανατομική ανωμαλία από το γαστρεντερικό (πέραν της μερικής γαστρεκτομής), η οποία να δικαιολογεί τους επανειλημμένους εμέτους. Λειτουργικής-νευρολογικής φύσεως αίτιο δεν θα μπορούσε να διαπιστωθεί μετά το θάνατο.... 5) Συμπερασματικά, ο θάνατος του ατόμου επήλθε συνεπεία πολυοργανικής ανεπάρκειας επί εδάφους εγκεφαλοπάθειας. Σαφές αίτιο της ως άνω εγκεφαλοπάθειας δεν προέκυψε από τη νεκροτομική και ιστολογική διερεύνηση». Η ίδια ως άνω ιατροδικαστής, κατά την κατάθεσή της ενώπιον του Ναυτοδικείου Πειραιά, ανέφερε καταρχάς, ότι έλαβε υπόψη της την ιστολογική εξέταση του κου ..., που ήταν ο επίσημα διορισμένος πραγματογνώμονας. Στη συνέχεια, αφού της τέθηκε υπόψη η προαναφερθείσα μεταγενέστερη ιστολογική εξέταση ..., διαφώνησε με την άποψή του, περί εγκεφαλοπάθειας Wernicke, χαρακτηρίζοντας τα ευρήματα, που επικαλείται αυτός στην έκθεσή του, ως μη ειδικά ευρήματα, που δεν δείχνουν τη συγκεκριμένη εγκεφαλοπάθεια και μπορεί να υπάρχουν άλλες 99 περιπτώσεις στις οποίες να ταιριάζουν τα ευρήματα αυτά θεωρώντας την ερμηνεία, που τους δόθηκε από τον προαναφερόμενο, ως ακραία. Τέλος, κατέθεσε, ότι δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα, ποια ήταν η αιτία θανάτου του ... .... ε. Κατόπιν των ανωτέρω και αφού μελέτησα τον φάκελο της υπόθεσης θεωρώ, ότι η αιτία θανάτου του ... ... δεν είναι ξεκάθαρη και αδιαμφισβήτητη, πλην όμως ουδεμία παράλειψη ή πταίσμα βαρύνει τον κο ... ..., αναφορικά με τη εν γένει διαχείριση του εξεταζόμενου περιστατικού, αφού δεν προέκυψε παράλειψη των επιστημονικών κανόνων και πρακτικών κατά την περίθαλψη του συγκεκριμένου περιστατικού».

Επειδή, επιπλέον, στην από 28.12.2023 έκθεσή του ο τεχνικός σύμβουλος ... ... εκθέτει τις εξής παρατηρήσεις του επί της έκθεσης πραγματογνωμοσύνης του νευρολόγου ... ...: «Αναφορικά με την απάντησή του στο πρώτο ερώτημα, συμφωνώ με τις παρατηρήσεις του κ. ..., όσον αφορά το ότι παραμένει αδιευκρίνιστος ο τύπος της εγκεφαλοπάθειας από την οποία απεβίωσε ο ασθενής, δεδομένου ότι υπάρχει ένα παθολογοανατομικό πόρισμα (όχι ιατροδικαστική έκθεση) που αναφέρει ευρήματα συμβατά με εγκεφαλοπάθεια Wernicke και μια ιατροδικαστική έκθεση που συντάχθηκε μετά από νεκροτομή και στην οποία έγινε ιστολογική εξέταση που καταλήγει ότι η αιτία θανάτου είναι η πολυοργανική ανεπάρκεια. Αναφορικά με την απάντησή του στο δεύτερο ερώτημα, έχω να σημειώσω ότι ο ασθενής ... ... ήταν ένας ασθενής με πολλά προβλήματα υγείας ήτοι: με κακοήθη παχυσαρκία με ΒΜΙ: 45, παλαιό εγκεφαλικό επεισόδιο χωρίς υπολειπόμενη συμπτωματολογία, σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ με λήψη αντιδιαβητικών δισκίων, άπνοιες και υπέρταση. Επομένως ένας ασθενής με τόσους πολλούς παράγοντες κινδύνου για πρόκληση νευρολογικών διαταραχών, θα έπρεπε να υποβληθεί σε εκτεταμένη εργαστηριακή και απεικονιστική διερεύνηση. Υποβλήθηκε επομένως σε πλήθος εξετάσεων, όπως προβλέπεται από την συνηθισμένη κλινική πρακτική, καθώς συμπεριλήφθηκε στην διαφορική διάγνωση τόσο η εγκεφαλοπάθεια Wernicke, όσο και πολλές άλλες νευρολογικές παθήσεις που έπρεπε να αποκλειστούν. Τελικά από τις φυσιολογικές τιμές τόσο της Β1 όσο και των άλλων βιταμινών, βγαίνει αβίαστα το συμπέρασμα ότι έπρεπε οπωσδήποτε να διενεργηθούν όλες οι διαγνωστικές εξετάσεις, δεδομένου της σύνθετης κλινικής εικόνας του ... .... Τα κλινικά και παρακλινικά ευρήματα, ήτοι, τα επίπεδα βιταμίνης Β1, η απάντηση στη θεραπευτική χορήγηση βιταμίνης Β1 και τα ευρήματα της μαγνητικής τομογραφίας εγκεφάλου δεν συνηγορούσαν για εγκεφαλοπάθεια Wernicke. Θεωρώ ότι η αντιμετώπιση του ασθενούς από την Νευρολογική κλινική όσον αφορά τις διαγνωστικές εξετάσεις ήταν πλήρης. Αναφορικά με την απάντησή του στο τρίτο ερώτημα, έχω να σημειώσω ότι έγκαιρη ενδοφλέβια θεραπεία χορήγησης θειαμίνης είναι η αρχική θεραπεία επί υποψίας εγκεφαλοπάθειας Wernicke. Όταν πρόκειται όμως για έναν ασθενή με σοβαρά προβλήματα υγείας, θα πρέπει να αποκλειστούν πλήθος άλλων πολύ συχνότερων παθήσεων που μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια κλινική εικόνα με αυτή που είχε ο ... .... Επίσης σύμφωνα με τον καθηγητή Ε. ..., δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υπήρχε εγκαταστημένη εγκεφαλοπάθεια όταν ο ασθενής είχε τιμή 31-32 στην βιταμίνη Β1 (βλ. σελ. 24 της 436/16 απόφασης Ναυτοδικείου Πειραιά). Παρόλα αυτά στον ασθενή χορηγήθηκε σύμπλεγμα βιταμινών, που συμπεριέλαβε και την θειαμίνη σε υψηλές δόσεις, χωρίς καμία κλινική ανταπόκριση. Τα χαμηλά επίπεδα βιταμίνης Β1, η καλή απάντηση στη θεραπευτική χορήγηση βιταμίνης Β1 και η παρουσία ειδικών απεικονιστικών ευρημάτων στη μαγνητική τομογραφία που τεκμηριώνουν κλινικά τη διάγνωση της εγκεφαλοπάθειας Wernicke απουσίαζαν από τον ασθενή. Ούτε στη νεκροτομή υπήρξαν παρόμοια ευρήματα. Μόνο στη μια εκ των δυο ιστοπαθολογικών εξετάσεων που διενεργήθηκαν μετά το θάνατο αναφέρονται ευρήματα που είναι συμβατά με εγκεφαλοπάθεια Wernicke. Αναφορικά με την απάντησή του στο τέταρτο ερώτημα, έχω να σημειώσω ότι ο ασθενής ... ... ήταν ένας ασθενής, όπως προανέφερα, με πολλά προβλήματα υγείας ήτοι: με κακοήθη παχυσαρκία με ΒΜΙ: 45, παλαιό εγκεφαλικό επεισόδιο χωρίς υπολειπόμενη συμπτωματολογία, σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ με λήψη αντιδιαβητικών δισκίων, άπνοιες και υπέρταση. Τόσο η παχυσαρκία όσο και ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου ΙΙ, η άπνοια, το αγγειακό εγκεφαλικό και η υπέρταση αποτελούν πολύ σοβαρούς παράγοντες κινδύνου για την πρόκληση σοβαρών νευρολογικών νόσων που εγκαταλείπουν σοβαρή αναπηρία και αυξημένη θνητότητα. Επομένως ένας ασθενής με τόσους πολλούς παράγοντες κινδύνου για πρόκληση νευρολογικών διαταραχών, θα έπρεπε να υποβληθεί σε εκτεταμένη εργαστηριακή και απεικονιστική διερεύνηση, την οποία και υπεβλήθη, δεδομένου ότι οι τιμές τόσο της Β1 όσο και της Β12 ήταν εντός των φυσιολογικών ορίων. Επίσης είναι αυτονόητο, ότι η κλινική εικόνα ενός ασθενούς μεταβάλλεται κατά την διάρκεια της νοσηλείας του από άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες, (ιδιαίτερα εάν έχει πολλά υποκείμενα νοσήματα όπως είχε ο ... ...), όπως οι ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις, οι οποίες και αποτέλεσαν πιθανότατα την κύρια αιτία της κλινικής επιδείνωσης και μία από τις βέβαιες αιτίες θανάτου (σύμφωνα με την ιατροδικαστική έκθεση) του ... .... Αναφορικά με την απάντησή του στο πέμπτο ερώτημα, έχω να σημειώσω ότι δεν γνωρίζουμε την ακριβή αιτία της εγκεφαλοπάθειας του ... ..., επομένως δεν μπορούμε να υποθέσουμε τι άλλο θα μπορούσε να γίνει για να αποφευχθεί η κλινική επιδείνωση ενός ασθενούς με πολλά σύνθετα προβλήματα υγείας. Στο σχόλιο του κ ..., ότι η διαγνωστική και θεραπευτική διαδικασία — προσέγγιση της νευρολογικής κλινικής, δεν ήταν ασύμβατη σε γενικές γραμμές με τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης, θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι η προσέγγιση της νευρολογικής κλινικής υπήρξε πλήρης, σφαιρική και εξαιρετικά ολοκληρωμένη, τόσο σε διαγνωστικό όσο και σε κλινικό επίπεδο. Αναφορικά με την απάντησή του στο έκτο ερώτημα, συμφωνώ με τις παρατηρήσεις του κ ..., ότι η αιτία θανάτου του ... ... είναι η πολυοργανική ανεπάρκεια ως αποτέλεσμα ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων σε έδαφος εγκεφαλοπάθειας, για την αιτιολογία της οποίας δεν υπάρχει ομοφωνία από τους παθολογοανατόμους που μετά θάνατο εκτίμησαν ιστολογικά τον εγκέφαλο του θανόντος. Κατόπιν των ανωτέρω και αφού μελέτησα τον φάκελο της υπόθεσης θεωρώ ότι: α. η αιτία θανάτου του ... ... είναι σύμφωνα με τη μοναδική ιατροδικαστική έκθεση η πολυοργανική ανεπάρκεια σε έδαφος εγκεφαλοπάθειας που δεν μπορεί να διευκρινισθεί με παθογνωμονικά ευρήματα, και β. ουδεμία παράλειψη έγινε από τον Διευθυντή Νευρολογικής κλινικής ΝΝΑ, νυν Καθηγητή Νευρολογίας στο ΕΚΠΑ κ Δ. ..., αναφορικά με την διαχείριση του περιστατικού».

Επειδή, σε εκτέλεση της ανωτέρω προδικαστικής απόφασης του Δικαστηρίου η ενάγουσα προσκόμισε το από 07.04.2022 Πιστοποιητικό Οικογενειακής Κατάστασης του Δημάρχου Δήμου Πειραιώς, από το οποίο προκύπτει η συζυγική σχέση της με τον θανόντα, με τον οποίο είχαν συνάψει γάμο το έτος 1983. Περαιτέρω, με το από 26.02.2024 υπόμνημα μετά την νέα συζήτηση, η ενάγουσα αναφέρεται στις πραγματογνωμοσύνες, ενώ με το από 21.02.2024 υπόμνημα το Ελληνικό Δημόσιο, αναφερόμενο στις τεχνικές εκθέσεις υποστηρίζει ότι ουδεμία παράνομη πράξη ή παράλειψη των οργάνων του δεν εμφιλοχώρησε, καθώς και ότι εν προκειμένω, ο θάνατος του ... ... δεν ήταν δυνατόν να αποτραπεί, ακόμα και με την επίδειξη άκρας επιμέλειας από την πλευρά των θεραπόντων ιατρών του ασθενούς, ώστε συντρέχει περίπτωση διάσπασης της αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ του θανάτου του συζύγους της ενάγουσας και της συμπεριφοράς των οργάνων του, λόγω ανωτέρας βίας.

Επειδή, καταρχάς, η από 05.02.2015 Ιατρική Γνωμοδότηση του Ιατρού Νευρολόγου – πραγματογνώμονα της Εισαγγελίας ..., η οποία έχει συνταχθεί κατόπιν εντολής του πληρεξουσίου δικηγόρου της ενάγουσας και ενόψει της διοικητικής δίκης και με σκοπό να χρησιμοποιηθεί στο πλαίσιό της, δεν αποτελεί νόμιμο αποδεικτικό μέσο, σύμφωνα με τα άρθρα 159 παρ. 1, 164, 167 παρ. 1 και 168 του ΚΔΔ και για τον λόγο αυτό δεν δύναται να ληφθεί υπόψη από το Δικαστήριο. Ομοίως, δεν δύναται να ληφθεί υπόψη η από 24.04.2014 Έκθεση Εξέτασης του Μάρτυρα ... ..., Ιατροδικαστή – Ιατρού Δημόσιας Υγείας που ελήφθη στο πλαίσιο προκαταρκτικής εξέτασης ενόψει της Ποινικής Δίκης διότι δεν έχει ληφθεί κατά τη διαδικασία των άρθρων 179 επ. του ΚΔΔ (βλ. σκέψεις 10-11 της παρούσας απόφασης).

Επειδή, περαιτέρω, με βάση πραγματικά περιστατικά και τις διατάξεις που παρατέθηκαν, όπως ερμηνεύθηκαν ανωτέρω, το Δικαστήριο κατόπιν συνεκτίμησης της 436/2016 αμετάκλητης απόφασης του Πενταμελούς Ναυτοδικείου Πειραιά (βλ. σκέψεις 4 - 6 της παρούσας απόφασης) και εκτιμώντας ελεύθερα και σε συνδυασμό μεταξύ τους το σύνολο των στοιχείων του φακέλου, μεταξύ των οποίων οι ανωτέρω εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης των διορισθέντων πραγματογνωμόνων, οι εκθέσεις τεχνικών συμβούλων και ο ιατρικός φάκελος του θανόντος στο ... Αθηνών, λαμβάνει υπόψη του τα εξής: Οι επαναλαμβανόμενοι εμετοί και τα συνακόλουθα συμπτώματα ζαλάδας και καταβολής δυνάμεων που εμφάνισε ο θανών από 08.11.2012, μετά την έναρξη ελεύθερης τροφής κατόπιν επέμβασης λαπαροσκοπικής γαστρεκτομής (sleeve) που είχε διενεργηθεί στις 24.09.2012, αποτελούν γνωστή επιπλοκή που ακολουθεί αντίστοιχες βαριατρικές επεμβάσεις, και δύναται να οδηγήσει σε αβιταμίνωση του ασθενούς και συνακόλουθα στην εμφάνιση νευρολογικών συμπτωμάτων. Εν προκειμένω, η κατάσταση του θανόντος δεν παρουσίαζε βελτίωση, αλλά τα συμπτώματα εμετών, ζάλης και καταβολής δυνάμεων επέμεναν για διάστημα 15 ημερών, όπως αναφέρεται στο από 13.12.2012 ιστορικό νοσηλείας της νευρολογικής κλινικής και στην από 09.01.2013 επίκριση θανάτου, γεγονός το οποίο αβασίμως αμφισβητείται από το εναγόμενο με βάση την από 19.12.2023 έκθεση του τεχνικού συμβούλου ... ..., όπου αναφέρεται ότι αναφέρθηκαν για πρώτη φορά από τον διορισθέντα τεχνικό σύμβουλο της ενάγουσας ... .... Με βάση την ως άνω συμπτωματολογία, ο θεράπων ιατρός του θανόντος όφειλε, σύμφωνα με κανόνες της ιατρικής επιστήμης, να προτείνει την άμεση εισαγωγή του ... ... στο ΝΝΑ, σε χρόνο πρότερο τις 23ης.11.2012, προκειμένου να διερευνηθεί περαιτέρω η αιτία των συμπτωμάτων αυτών και οι πιθανές επιπτώσεις των παρατεταμένων εμετών στον οργανισμό του ασθενούς, μεταξύ των οποίων η υποβιταμίνωση. Συνεπώς, η εισαγωγή του θανόντος στο ΝΝΑ δεκαπέντε ημέρες μετά την εμφάνιση των ως άνω συμπτωμάτων, στις 23.11.2012, έλαβε χώρα καθυστερημένα, κατά παράβαση των κανόνων της ιατρικής επιστήμης. Αντίθετα, η προληπτική χορήγηση συμπληρωμάτων διατροφής που εμπεριέχουν βιταμίνη θειαμίνη σε ασθενείς που έχουν υποβληθεί στην συγκεκριμένη επέμβαση λαπαροσκοπικής γαστρεκτομής (sleeve), προ της εμφάνισης νευρολογικών συμπτωμάτων, δεν προκύπτει ότι περιλαμβανόταν στις κατευθυντήριες οδηγίες και ότι ήταν η ενδεδειγμένη ιατρική πρακτική κατά τον επίμαχο χρόνο (έτος 2012), και ως εκ τούτου, δεν συντρέχει καταρχήν παράλειψη του θεράποντος ιατρού του εναγομένου να χορηγήσει προληπτικά συμπληρώματα διατροφής, και ιδίως βιταμίνη Β1 θειαμίνη, στον θανόντα κατά το αρχικό μετεγχειρητικό διάστημα, μέχρι και την εισαγωγή του στο ΝΝΑ. Ακολούθως, ο θανών εισήχθη στο ΝΝΑ στις 23.11.2012, όπου αρχικά παρουσίασε βελτίωση της κατάστασης της υγείας του, στη συνέχεια όμως, εξαιτίας εμφάνισης των πρώτων νευρολογικών συμπτωμάτων, ο ενάγων υποβλήθηκε σε νευρολογική εκτίμηση στις 30.11.2012 οπότε και διαπιστώθηκαν τα πρώτα σοβαρά νευρολογικά συμπτώματα, ήτοι διαπυρητική οφθαλμοπληγία με προσβολή της οριζόντιας κίνησης και αδυναμία αριστερού άνω άκρου, μεταφέρθηκε δε στην νευρολογική κλινική του Νοσοκομείου στις 03.12.2012, όπου η κατάσταση της υγείας του έβαινε διαρκώς επιδεινούμενη, με εμφάνιση επιπλέον νευρολογικών συμπτωμάτων (βλ. τα Φύλλα Ασθενούς της Νευρολογικής Κλινικής και το από 30.11.2012 έγγραφο με τίτλο «Διασυνδετική Ιατρική – Νευρολογική Εκτίμηση», σύμφωνα με το οποίο ενάγων είχε εμφανίσει συμπτώματα ζάλης και διπλωπίας, από διημέρου, ήτοι από 28.11.2012). Λαμβάνοντας υπόψη ότι, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου και ιδίως την έκθεση πραγματογνωμοσύνης του ιατρού ... ..., η υποβιταμίνωση είναι γνωστή πιθανή επιπλοκή μετά από βαριατρικές επεμβάσεις, τα όργανα του εναγομένου, κατά παράβαση των κανόνων της ιατρικής επιστήμης παρέλειψαν να προβούν, εκτός των λοιπών εξετάσεων στις οποίες υποβλήθηκε ο θανών, στην έγκαιρη διενέργεια εξετάσεων προκειμένου να προσδιοριστούν τα επίπεδα βιταμινών στον οργανισμό του, αμέσως μετά την είσοδο του θανόντος στο ΝΝΑ στις 23.11.2012, και πάντως, σε κάθε περίπτωση μετά την διαπίστωση των πρώτων νευρολογικών συμπτωμάτων, στις 30.11.2012, ημερομηνία κατά την οποία κατέστη πλέον φανερό ότι η έως τότε συντηρητική θεραπευτική αντιμετώπιση των συμπτωμάτων του ... ... δεν ήταν αποτελεσματική. Αντιθέτως, τα δείγματα για μέτρηση βιταμινών εστάλησαν σε ιδιωτικό διαγνωστικό κέντρο το πρώτον στις 10.12.2012 (βλ. το αναφερόμενο στην σκέψη 16 της παρούσας 2ο κατά σειρά Φύλλο Ασθενούς και τα από 10.12.2012 αποτελέσματα εξετάσεων που υπογράφονται από τον ιατρό Βιοπαθολόγο της ... ... ...). Επιπλέον, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου (βλ. τα αναφερόμενα στην σκέψη 16 της παρούσας Φύλλα Ασθενούς στην Νευρολογική Κλινική) η υποβιταμίνωση Β1 τέθηκε ως πιθανότερη διάγνωση το πρώτον στις 10.10.2012, (ημερομηνία κατά την οποία εστάλη δείγμα για την μέτρηση των βιταμινών), οπότε χορηγήθηκε στον θανόντα θειαμίνη, συγκεκριμένα 800 mg «διότι τόσα υπήρχαν στο νοσοκομείο διαθέσιμα» (βλ. το 3ο κατά σειρά αναφερόμενο στην σκέψη 16 Φύλλο Ασθενούς της Νευρολογικής Κλινικής του ΝΝΑ), ήτοι δέκα ημέρες μετά την εμφάνιση των πρώτων σοβαρών νευρολογικών συμπτωμάτων και την νευρολογική εκτίμηση του θανόντος και επτά ημέρες μετά την εισαγωγή του στην νευρολογική κλινική του ΝΝΑ, ενώ στις 11.12.2012 χορηγήθηκαν στον θανόντα επιπλέον 1500 mg θειαμίνη, πλην όμως η καθυστερημένη χορήγηση θειαμίνης σε μεγάλες δόσεις, η οποία είχε ως αποτέλεσμα να ανέλθουν τα επίπεδα θειαμίνης πάνω από το φυσιολογικό όριο (βλ. τα αποτελέσματα εξετάσεων με ημερομηνία 21.12.2012 που υπογράφονται από τον ιατρό Βιοπαθολόγο της ... ... ...), δεν ανέστρεψε την επιδεινούμενη πορεία του θανόντος. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι τα όργανα του εναγομένου παρέλειψαν να περιλάβουν εγκαίρως στην διαφορική τους διάγνωση την υποβιταμίνωση Β1 λόγω δυσαπορρόφησης που προκαλεί εγκεφαλοπάθεια Wernicke, και συνακόλουθα, να χορηγήσουν εγκαίρως βιταμίνη θειαμίνη στον θανόντα (βλ. έκθεση πραγματογνωμοσύνης του πραγματογνώμονα ... ...). Οι ως άνω παραλείψεις των οργάνων των εναγομένων (έγκαιρης εισαγωγής στο ΝΝΑ, έγκαιρης διενέργειας εξετάσεων επιπέδων βιταμινών, έγκαιρης διάγνωσης της υποβιταμίνωσης Β1, έγκαιρης χορήγησης βιταμίνης Β1) είχαν ως συνέπεια την εμφάνιση εγκεφαλοπάθειας Wernicke που οφείλεται στην έλλειψη βιταμίνης Β1 θειαμίνης, η οποία οδήγησε στην ραγδαία επιδείνωση της κατάστασης της υγείας του, και εν τέλει στον θάνατο του ... ..., όπως προκύπτει, μεταξύ άλλων, από την …/2014 ιστολογική εξέταση του παθολογοανατόμου Ε. ..., το από ….2013 Ημερήσιο Φύλλο Νοσηλείας του θανόντος στην ΜΕΘ του ΝΝΑ, αντίγραφο Διοικητικού Εξιτηρίου του τμήματος Κίνησης Ασθενών του ... Αθηνών με ημερομηνία 07.01.2013, την από 09.01.2013 «Επίκριση Θανάτου» από την Μονάδα Εντατικής Θεραπείας και το 3ο κατά σειρά αναφερόμενο στην σκέψη 16 Φύλλο Ασθενούς της Νευρολογικής Κλινικής του ΝΝΑ, έγγραφα στα οποία περιλαμβάνεται, ως διάγνωση, η εγκεφαλοπάθεια Wernicke, ενώ και στην ιατροδικαστική έκθεση της ... ..., γίνεται ρητή αναφορά στην εγκεφαλοπάθεια Wernicke, μόνη δε η αναφορά ότι τα ευρήματα της ιστολογικής διερεύνησης «δεν μπορούν να αποδοθούν με ασφάλεια στην ως άνω εγκεφαλοπάθεια» και ότι «σαφές αίτιο της ως άνω εγκεφαλοπάθειας δεν προέκυψε από την νεκροτομική και ιστολογική διερεύνηση», δεν αποκλείει την ύπαρξή της. Εξάλλου, η αμφισβήτηση της έλλειψης βιταμίνης Β1 από τους τεχνικούς συμβούλους του εναγομένου, οι οποίοι κάνουν λόγο για φυσιολογική τιμή αυτής εντός των ορίων, ερείδεται επί εσφαλμένου πραγματικού, καθότι η χορήγηση της βιταμίνης Β1 έλαβε χώρα το πρώτον, όχι στις 11.10.2012, αλλά στις 10.10.2012, ήτοι πριν από την λήψη δείγματος για την μέτρηση (βλ. το από 13.12.2012 ιστορικό νοσηλείας της νευρολογικής κλινικής του ... Αθηνών, που υπογράφεται από τον Διευθυντή της Νευρολογικής Κλινικής ιατρό ... ..., όπου αναφέρεται ότι «… Από τον ενδελεχή κλινικό και παρακλινικό έλεγχο η πιθανότερη διάγνωση θεωρήθηκε η πολυβιταμινική ανεπάρκεια, η οποία εκδηλώθηκε με οξεία εμφάνιση εγκεφαλοπάθειας Wernicke και στοιχεία προσβολής του ΠΝΣ (πολυριζονευροπάθεια) … Η μέτρηση επιπέδων των βιταμινών στον ορό, η οποία ανέδειξε είτε παθολογικά χαμηλά είτε οριακά χαμηλά επίπεδα των περισσότερων από αυτές, παρά την ήδη χορήγησή τους κατά τη στιγμή της μέτρησης, επιβεβαιώνει τη διάγνωση αυτή …» και το 3ο κατά σειρά αναφερόμενο στην σκέψη 16 της απόφασης Φύλλο Ασθενούς της Νευρολογικής Κλινικής). Με βάση τα ανωτέρω, και λαμβάνοντας υπόψη ότι, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, ιδίως από τις προσκομισθείσες εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης και τις εκθέσεις των τεχνικών συμβούλων, η έγκαιρη χορήγηση βιταμίνης Β1 θειαμίνης έχει άμεση ανταπόκριση και δύναται να αναστρέψει την πορεία της νόσου εγκεφαλοπάθειας Wernicke, οι ανωτέρω παραλείψεις των οργάνων του εναγομένου που είχαν ως αποτέλεσμα την εκδήλωση οξείας και μη αναστρέψιμης εγκεφαλοπάθειας Wernicke, συνδέονται αιτιωδώς με το γεγονός του θανάτου του συζύγου της ενάγουσας, που έλαβε χώρα στις 05.01.2013, και ως εκ τούτου γεννάται αποζημιωτική ευθύνη του εναγομένου, κατ’ άρθρο 105 ΕισΝΑΚ. Εξάλλου, κατά τα οριστικώς κριθέντα στην σκέψη 3 της υπ’ αριθμ. 3764/2022 απόφασης του Δικαστηρίου τούτου, η αξίωση της ενάγουσας δεν έχει υποπέσει στην πενταετή παραγραφή του άρθρου 90 του ν. 2362/1995. Περαιτέρω, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία του θανόντος κατά τον χρόνο του θανάτου του (53 ετών), τις συνθήκες του θανάτου του, την αποκλειστική υπαιτιότητα των οργάνων του Ελληνικού Δημοσίου, τον βαθμό συγγένειας της ενάγουσας με τον θανόντα (σύζυγος επί 30ετίας), το μέγεθος της θλίψης και του πόνου που βίωσε η ενάγουσα, δεδομένου του συναισθηματικού της δεσμού με τον θανόντα σύζυγό της, το Δικαστήριο κρίνει ότι η ενάγουσα υπέστη ψυχική οδύνη, για την χρηματική ικανοποίηση της οποίας πρέπει να επιδικαστεί εις βάρος του εναγόμενου Ελληνικού Δημοσίου, ως εύλογο, το ποσό των 100.000 ευρώ, νομιμοτόκως από την επίδοση της αγωγής στις 28.12.2018 (βλ. την …. έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή της περιφέρειας του Εφετείου Αθηνών με έδρα το Πρωτοδικείο Αθηνών ... ...) μέχρι την εξόφληση, κατά μερική παραδοχή του αιτήματος της αγωγής. Περαιτέρω, ως προς την αμοιβή των διορισθέντων πραγματογνωμόνων, το Δικαστήριο κρίνει ότι αυτή πρέπει να ορισθεί στο ποσό των 800,00 ευρώ για έκαστο εξ αυτών, το οποίο καταλογίζει σε βάρος αμφοτέρων των διαδίκων κατ’ ισομοιρία (άρθρα 165 παρ.1 και 275 παρ.1 του ΚΔΔ). Τέλος, το Δικαστήριο συμψηφίζει τα δικαστικά έξοδα μεταξύ της ενάγουσας και του εναγόμενου Ελληνικού Δημοσίου, λόγω της εν μέρει νίκης και ήττας τους (άρθρο 275 παρ. 1 εδ. γ΄ Κ.Δ.Δ.).

Για τους λόγους αυτούς

Δέχεται εν μέρει την αγωγή.

Αναγνωρίζει την υποχρέωση του Ελληνικού Δημοσίου να καταβάλει στην ενάγουσα το ποσό των εκατό χιλιάδων ευρώ (100.000,00 €), νομιμοτόκως από την επίδοση της αγωγής έως την εξόφληση.

Καθορίζει την αμοιβή του διορισθέντος πραγματογνώμονα, ... ... του ..., Γενικού Χειρουργού, στο ποσό των οκτακοσίων ευρώ (800,00 €) και καταλογίζει αυτή σε βάρος αμφοτέρων των διαδίκων κατ’ ισομοιρία.

Καθορίζει την αμοιβή του διορισθέντος πραγματογνώμονα ... ... του ..., Νευρολόγου, στο ποσό των οκτακοσίων ευρώ (800,00 €) και καταλογίζει αυτή σε βάρος αμφοτέρων των διαδίκων κατ’ ισομοιρία.

Συμψηφίζει τα δικαστικά έξοδα μεταξύ των διαδίκων.

Η διάσκεψη του δικαστηρίου έγινε στην Αθήνα στις 25.04.2024 και η απόφαση δημοσιεύθηκε στο ακροατήριο του Δικαστηρίου, κατά την δημόσια συνεδρίαση της 23ης.05.2024.

Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ

Η ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ